БАҒДАРЛАМАЛАНАТЫН АҚШАНЫ ЕНГІЗУ ЖАҒДАЙЫНДА ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК САТЫП АЛУЛАРДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ТАЛДАУЫ

Мақала таралған реестр технологиясы негізінде бағдарламаланатын ақшаны пайдалану арқылы дәстүрлі пост-бақылаудан алдын алу бақылауына көшуге байланысты мемлекеттік сатып алуларды құқықтық реттеудің сапалық жаңа кезеңін зерттеуге арналған. Мақаланың зерттеу пәні — мемлекеттік сатып алуларда цифрлық теңгені қолдану кезінде туындайтын құқықтық қатынастар, сондай-ақ осы процестің құқықтық олқылықтары мен коллизиялары. Мақаланың мақсаты — бағдарламаланатын ақша технологиясын тиімді енгізуге кедергі келтіретін қолданыстағы заңнамадағы жүйелік құқықтық ақауларды анықтау және оларды жою үшін тұжырымдамалық негіздерді әзірлеу. Өзектілігі 2026 жылдың ақпанында мемлекеттік сатып алуларда цифрлық теңгені пайдалану бойынша пилоттық жобаның іске қосылуымен және жүйенің технологиялық дайындығы мен оның негізгі элементтерінің мәртебесіндегі құқықтық белгісіздік арасындағы қайшылықпен айқындалады. Мақаланың әдіснамалық негізін формалды-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық, жүйелік-құрылымдық әдістер және құқықтық модельдеу әдісі құрайды. Зерттеудің негізгі нәтижелері «қосарланған артта қалушылық» феноменін көрсетеді: заңнама смарт-келісімшарттар мен бағдарламаланатын ақшаны тиісті деңгейде реттемейді, ал құқықтық доктрина осы құбылыстардың құқықтық табиғатын уақтылы түсінуге үлгермейді. Бағдарламаланатын қаржыны реттеуге арналған құқықтық инфрақұрылымды құру бойынша тұжырымдамалық ұсыныстар тұжырымдалған.

1. Цифровой тенге: как Казахстан выбрал путь, от которого отказались США. — Forbes.kz. — 2024. — 12 января. [Электронный ресурс]. — URL: https://forbes.kz/articles/tsifrovoy-tenge-kak-kazahstan-vybral-put-otkotorogo-otkazalis-ssha-21c383 (дата обращения: 20.02.2026).

2. Regulation (EU) (2023)1114 of the European Parliament and of the Council of 31 May 2023 on markets in crypto-assets (MiCA). — Official Journal of the European Union. 2023. L 150. P. 40—205.

3. Закон Республики Казахстан «О государственных закупках» от 1 июля 2024 года № 95-VIII ЗРК. [Электронный ресурс]. — URL: https://adilet.zan.kz (дата обращения: 20.02.2026).

4. В Казахстане запустили пилотный проект по использованию цифрового тенге в госзакупках. —TAdviser. — 2026. — 2 февраля. [Электронный ресурс]. — URL: https://www.tadviser.ru/index.php/Статья:Цифровой_тенге (дата обращения: 20.02.2026).

5. Цифровой тенге: криптовалюта или наше будущее, что это такое и зачем он нужен. — Orda.kz. — 2024. — 15 февраля. [Электронный ресурс]. — URL: https://orda.kz/cifrovoj-tenge-kriptovaljuta-ili-nashe-buduschee-chtojeto-takoe-i-zachem-on-nuzhen-411851/ (дата обращения: 20.02.2026).

6. Бекишева А.А. Правовое регулирование криптовалюты в Республике Казахстан. — Вестник Института законодательства и правовой информации РК. — 2022. — № 3 (69). — С. 16—21.

7. Savelyev A. (2017).Contract law 2.0: 'Smart' contracts as the beginning of the end of classic contract law. — Information & Communications Technology Law. Vol. 26. No. 2. P. 116—134.

8. De Filippi P., Wright A. Blockchain and the Law: The Rule of Code. — Cambridge: Harvard University Press. 2018. 312 p.

9. Werbach K., Cornell N. (2017). Contracts Ex Machina. — Duke Law Journal. Vol. 67. P. 313—382.

10. Finck M. (2019). Blockchain Regulation and Governance in Europe. — Cambridge: Cambridge University Press. 294 p.

11. Szabo N. (1996). Smart Contracts: Building Blocks for Digital Markets. Extropy. No. 16.

12. Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). European Commission.2021. COM(2021) 206 final.

13. Regulation (EU) No 910/2014 of the European Parliament and of the Council of 23 July 2014 on electronic identification and trust services for electronic transactions in the internal market (eIDAS Regulation). — Official Journal of the European Union. 2014. L 257. P. 73—114.

14. Zetzsche D.A., Buckley R.P., Arner D.W., Föhr L. (2019)The ICO Gold Rush: It's a Scam, It's a Bubble, It's a Super Challenge for Regulators. — Harvard International Law Journal.Vol. 60. No. 2. P. 267—315.

15. Hacker P., Thomale C. (2018).Crypto-Securities Regulation: ICOs, Token Sales and Cryptocurrencies under EU Financial Law. — European Company and Financial Law Review.Vol. 15. No. 4. P. 645—696.