ОҚУ САУАТТЫЛЫҒЫН ДАМЫТУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ АҚПАРАТТЫҚ МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы мен білім беру жүйесін цифрландыру дәуірінде оқушылардың ақпараттық мәдениетін дамыту ерекше рөл атқарады. Мақаланың мақсаты - білім беруді цифрландыру жағдайында олардың ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың негізгі құрамдас бөлігі ретінде тоғызыншы сынып оқушыларының оқу сауаттылығын дамытудың педагогикалық шарттары мен әдістемелерінің тиімділігін теориялық негіздеу және эксперименттік тексеру болып табылады. Бұл мәдениеттің негізгі аспектісі – оқушыларға әртүрлі мәтіндерді түсінуге, талдауға және бағалауға мүмкіндік беретін оқу сауаттылығы. Осы мақалада Алматы облысының ауылдық білім беру мектептерінің бірінде тоғызыншы сынып оқушыларының оқу сауаттылығын арттыру мақсатында жүргізілген педагогикалық эксперименттің нәтижелері баяндалады. Бұл бастаманың негізгі мақсаты оқушылардың ақпараттық мәдениетін дамытуға негіз қалау болды. Зерттеу 2025 жылдың наурызынан мамырына дейін жүргізілді және екі кезеңнен тұрды: диагностикалық және қалыптастырушы. Зерттеудің бастапқы кезеңі он сұрақтан тұратын сауалнаманы қамтыды. Екінші кезеңде мағыналы оқу, сыни талдау және дереккөздердің дұрыстығын тексеру дағдыларын дамытуға бағытталған тақырыптық модульдерді қамтитын оқу бағдарламасы әзірленді. Қалыптастырушы эксперименттің нәтижелері эксперименттік топтағы оқушылардың оқу сауаттылығы деңгейінде оң динамиканы көрсетті. Зерттеудің теориялық маңыздылығы оқушылардың өміріндегі оқу сауаттылығының рөлін ашу және оқу сауаттылығы мен тұлғалық ақпараттық мәдениеті арасындағы байланысты негіздеу болып табылады. Практикалық маңыздылығы – білім беру практикасында оқушылардың оқу сауаттылығын жеке тұлғаның ақпараттық мәдениетінің құрамдас бөлігі ретінде дамыту үшін қолдануға болатын тапсырмалар кешенін әзірлеу және сынақтан өткізу.

1. Kisilowska-Szurmińska M. Information culture as a new perspective for information science. – 2015. –Р. 48-55. [in English]

2. Ginman M. Information culture and business performance. – Finland: Åbo Akademi University, 1993. – Р. 45-48. [in English]

3. Manovich L. The Language of New Media. – Cambridge, MA: MIT Press, 2001. –Р.12-18. [in English]

4. Oliver G. Understanding information culture: conceptual and implementation issues // Journal of Information Science Theory and Practice. – 2017. – Vol. 5, No. 1. – P. 6–14. [in English]

5. Gendina N. I Formirovanie informacionnoj kul'tury lichnosti v bibliotekah i obrazovatel'nyh uchrezhdeniyah: ucheb.-metod. Posobie [Formation of personal information culture in libraries and educational institutions] / N. I. Gendina, N. I. Kolkova, I. L. Skipor, G. A. Starodubova. – 2-e izd., pererab. – M.: SHkol'naya b-ka, - 2003. – 296 р. [In Russian].

6. Kvitko A. YU. Informacionnaya kul'tura lichnosti [Personal information culture]// NOMOTHETIKA: Filosofiya. Sociologiya. Pravo. M.:– 2010. – № 2 (73). – P. 162–169. [In Russian].

7. Thomson S. A Teacher’s Guide to PISA Reading Literacy / S. Thomson, K. Hillman, L. De Bortoli. – 2013. – Available at: URL: https://research.acer.edu.au/ozpisa/11 [in English] (accessed:01.04.2026).

8. OECD. PISA 2022 Results. Volume I: The State of Learning and Equity in Education. – Paris: OECD Publishing, 2023. Р.15-19. [in English]

9. Zhang F. Factors influencing students’ reading literacy in Morocco: a multilevel analysis / F. Zhang, C. Jin, C. Fan // Humanities and Social Sciences Communications. – 2024. – Vol. 11. – Р. 105- 106. [in English]

10. Yelubayeva P. Addressing language education challenges in Kazakhstan for sustainable development / P. Yelubayeva, A. Khamidova, G. Berkinbayeva // European Journal of Language Policy. – 2025. – Vol. 17, No. 1. – P. 65–96. [in English]

11. Irgatoglu A. The awareness of ELL students about their 21st century skills / A. Irgatoglu, G. Pakkan // Journal of Language and Linguistic Studies. – 2020. – Vol. 16. – P. 1921–1938. [in English]

12. Grøn R. To be a Bookeater: literary debate in adolescent reading culture // MedieKultur: Journal of Media and Communication Research. – 2020. – Vol. 36, No. 67. P. 121–140. [in English]

13. Prensky M. Computer games and learning: digital game-based learning // Handbook of Computer Game Studies / ed. by J. Raessens, J. Goldstein. – Cambridge, MA: MIT Press, - 2005. – P. 97–122. [in English]

14. Yessenbekova U. The impact of the digital format on Kazakh youth’s information consumption and reading culture / U. Yessenbekova Z. Aldabergenova A. Mamankul // Publishing Research Quarterly. – 2025. – Vol. 41. – P. 113–131. [in English]

15. Yelubayeva P. Educators’ perspectives on media literacy in language education for inclusive knowledge societies in Kazakhstan and the United States / P. Yelubayeva, T. Owen, S. Kudyarova, A. Khamidova, Z. Gabdullina // Forum for Linguistic Studies. – 2025. – Vol. 7, No. 9. – P. 124–139. [in English]

16. DataReportal. Digital 2025: Kazakhstan – Available at: URL: https://datareportal.com/search?q=kazakhstan [in English] (accessed: 10.09.2025).

17. Zabokrickaya L. D. Informacionnaya kul'tura sovremennoj molodezhi: ugrozy i vyzovy virtual'nogo social'nogo prostranstva [Information culture of modern youth: threats and challenges of virtual social space] // Vestnik PNIPU. Social'no-ekonomicheskie nauki. – 2017. – № 4. – Р. 114–123. [In Russian].

18. Myrzahmetova A. ZH. Prakticheskie rekomendacii po razvitiyu informacionnoj kul'tury obuchayushchihsya. CH. 1: Tekhnologii razvitiya navykov vizualizacii pri obuchenii istorii [Practical recommendations for the development of students' information culture. Part 1: Technologies for developing visualization skills in teaching history]/ A. ZH. Myrzahmetova, I. D. Hlebnikov, I. V. Nikolaev. – Karaganda: TOO «ColorPRINT 2022», 2022. – 79 р. [In Russian].

19. Karipbaev B. I. Factors in the formation of information culture (socio-philosophical aspect of the problem) // Bulletin of the Karaganda University. The series "History. Philosophy." – 2024. – Vol. 29. – Issue 2 (114). – С. 256– 263. [in English]

20. Semkin A. V. CHitatel'skaya gramotnost' mladshih shkol'nikov Respubliki Kazahstan v sovremennyh usloviyah [Reading literacy of primary school students of the Republic of Kazakhstan in modern conditions]/ A. V. Semkin, P. ZH. Bajmuhambetova // NIR = Science and Research. – 2021. – № 4 (8). – P. 153–157. [In Russian].

21. Kadyrova G. R. To the question of the formation of reading students literacy as future subject teachers / G. R. Kadyrova, E. R. Arziyeva // Eurasian Journal of Philology: Science and Education. – 2019. – No. 4 (176). – P. 183– 190. [in English]

22. Fuqaha A. The difficulties of determining main idea on students reading comprehension / A. Fuqaha, W. Wartim // JELITA: Journal of Education, Language Innovation, and Applied Linguistics. – 2023. – Vol. 2, No. 2. – P. 101– 110. [in English]

23. Honkomp-Wilkens V. Learning together with YouTube? Adolescents’ collective use of explanatory audiovisual content / V. Honkomp-Wilkens, P. Jung, N. Altmaier, K. D. Wolf, C. Pentzold // Computers in the Schools. – 2024. – P. 1–21. [in English]

24. Stanford researchers find students have trouble judging the credibility of information online. – Available at: URL: https://ed.stanford.edu/news/stanford-researchers-find-students-have-trouble-judging-credibility-informationonline [in English] (accessed:23.10.2025)

25. Désiron J. Academic dishonesty when doing homework: how digital technologies are put to bad use in secondary schools / J. Désiron, D. Petko // Education and Information Technologies. – 2023. – Vol. 28. – P. 1251– 1271. [in English]