КОЛЛЕДЖДІҢ ЦИФРЛЫҚ ОҚУ ОРТАСЫНДА БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТЕРДІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МОДЕЛІ: ДИАГНОСТИКА ЖӘНЕ ЭКСПЕРИМЕНТТІК ВАЛИДАЦИЯ

Мақалада педагогикалық колледждердің цифрлық білім беру ортасы жағдайында болашақ педагогтердің экологиялық жауапкершілігін қалыптастыруға бағытталған педагогикалық модельдің әзірленуі және эмпирикалық валидациясы ұсынылады. Зерттеудің өзектілігі Қазақстандағы педагог кадрларды кәсіптік даярлау жүйесінің цифрландырылуы және тұрақты даму жағдайында декларативті экологиялық білім беруден өлшенетін мінез-құлықтық өзгерістерге көшу қажеттілігімен негізделеді. Мақаланың мақсаты-цифрлық білім беру ортасы жағдайында болашақ педагогтерде экологиялық жауапкершілікті қалыптастырудың педагогикалық моделін әзірлеу және эмпирикалық түрде валидациялау, сондай-ақ когнитивті, құндылық, мінез-құлық және цифрлық құзыреттіліктерді кешенді диагностикалау негізінде оның тиімділігін бағалау. Эмпирикалық зерттеу 2024–2025 оқу жылында Батыс Қазақстан облысының екі педагогикалық колледжі базасында жүргізіліп, 16–20 жас аралығындағы 165 студентті қамтыды. Экологиялық жауапкершіліктің төрт компонентін — когнитивтік хабардарлықты, құндылықтық бағдарды, мінез-құлықтық дайындықты және цифрлық экологиялық құзыреттілікті — бағалау мақсатында Eco-Teacher-Responsibility (ETR) диагностикалық құралы әзірленді. Нәтижелер құрылымдалған қалыптастырушы бағдарламаны жүзеге асырғаннан кейін статистикалық тұрғыдан мәнді өзгерістерді көрсетті (p < 0.001; Cohen’s d = 0.82). Экологиялық жауапкершіліктің жоғары деңгейін көрсеткен студенттердің үлесі 15%-дан 44%-ға дейін артты, ал төмен деңгейдегілердің үлесі 49%-дан 11%-ға дейін азайды. Алынған нәтижелер цифрлық технологияларды, жобалық оқытуды және құндылыққа бағытталған педагогикалық қолдауды жүйелі түрде біріктіру болашақ педагогтердің тұрақты мінез-құлықтық өзгерістеріне ықпал ететінін дәлелдейді.

1. Ma Y., Zhang L., Chen X. Education for sustainable development and the UN SDGs: Integrating environmental goals into curricula. Sustainability. № 14(10). 2022. Р 62.

2. O’Grady M. Transformative education for sustainable development: A faculty perspective. -РEnvironment, Development Sustainability. 2025. 67 р.

3. Kopnina G. Education for the future? A critical assessment of education for sustainable development. Journal of Environmental Education. 2020. Р. 280–291.

4. Bhatt R. Integrating cognitive, value-based, and behavioral dimensions in environmental education. Journal of Environmental Education. № 54(2). 2023. Р.145–162.

5. Sharma A., Malaviya A. Environmental education for sustainable development: Cognitive, motivational, and behavioral integration. Sustainability. 2023. 75 р.

6. Busygina A. L., Bakulina S. Y., Lizunova E. V., Vershinina L. V. Educational environment as a factor in ecological culture formation of prospective teachers. Samara Journal of Science. № 12(1). 2023. - Р.250–255.

7. Mdivani R. Systemic approaches to environmental education in professional training. Journal of Environmental Studies and Sciences. - № 14(1). 2024. Р.57–73.

8. Dlimbetova G. K., Bulatbayeva K. N., Abenova S. U., Sandibekova, A. K. (2020). Didactic principles of training in the context of ecologization of vocational education. Bulletin of the L. N. Gumilyov Eurasian National University. Pedagogy. Psychology. Sociology Series. № 132(3). 2020. Р.55–66.

9. Sandibekova G., Dlimbetova A., Dzyatkovskaya E. Developing eco-competence in students within pedagogical education. Journal of Teacher Education for Sustainability. № 26(1). 2024. Р. 59–78.

10. Agbedahīn A. V. Sustainable development and Agenda 2030: Emergence and effectiveness. Sustainable Development, 27. 2019. Р.669–680.

11. Castellanos P. M., Keuruga Dios A.From environmental to sustainable education in higher education: A systematic review. International Journal of Sustainability in Higher Education. 23. 2021. Р.622–644.

12. Hamid S., Ijab M. T., Suleiman H., Anwar R. M., Norman A. A.Social media for environmental sustainability awareness in higher education. International Journal of Sustainability in Higher Education. № 21(2). 2020. Р.474–491.

13. Povidaychyk Y., Hryn Y. Integrating sustainability into teacher education: Evidence-based practices. Environmental Education Research. № 30(2). 2024. Р.221–240.

14. Tian W., Ge J., Zheng X., Zhao Y., Deng T., Yan H. Understanding the landscape of education for sustainable development: A bibliometric review. Humanities and Social Sciences Communications. 11. 2024. Р.12- 13.

15. Wang X., Liu Y., Zhang, P. Climate risks and ecosystem degradation: Policy implications. Environmental Science Policy, 148 . 2024. Р.105–118.