СТУДЕНТТЕРДІҢ ТРАНСВЕРСАЛДЫ ДАҒДЫЛАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ УНИВЕРСИТЕТТІК ОРТАҒА БЕЙІМДЕЛУІ

Университет студенттерінің, әсіресе бірінші курс білім алушылары мен басқа курс білім алушыларының бейімделу механизмдеріне трансверсалды дағдылар әсер етеді. Бұл мақаланың мақсаты - трансверсалды дағдылар мен студенттердің бейімделуінің маңызды факторлары арасындағы байланысты, сондай-ақ, жоғары оқу орнына жүйелі түрде баруы, академиялық және әлеуметтік салалардағы мәселелерді зерттеу. Ғылыми әдебиеттерді зерттеу және талдау барысында университетте ыңғайлы бейімделу үшін білім алушылардың трансверсалды дағдыларын жақсартуға әсер ететін контент анықталды. Зерттеу трансверсалды санатына жатпайтын, білім алушылар үшін қажетті және жоғары оқу орындарының жағдайларына бейімделуіне ықпал ететін қосымша дағдыларды қарастырады. Зерттеу барысында білім алушыларға жүргізілген сауалнама және оның нәтижесінде сандық деректерді жинау және сапалық әдістерді қамтитын аралас әдіс қолданылды. Жүргізілген зерттеудің нәтижелері білім сапасы мен білім алушылардың жетістіктерін арттыру жолдарын ұсынатындықтан жоғары оқу орындары мен білім беру ұйымдары үшін пайдалы болуы мүмкін. Жоғары оқу орындары академиялық құзыреттіліктерден тыс дағдыларды дамытуды кеңейту және жоғары білім берудің қиындықтарына дайындықты қосу арқылы күрделі қажеттіліктері бар білім алушылардың көбірек санын қабылдай алады.

1. UNESCO UNEVOC. TVETipedia+Glossary: show=term/term=Transversal+skills. Available at: -URL: https://unevoc.unesco.org/home/TVETipedia+Glossary/show=term/term=Transversal+skills (accessed: 21.01.2025)

2. Б.Ж.Санбаева, К.А.Есенова. Шетелдік студенттердің Қазақстандық жоғары оқу орнына бейімделуі. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы Педагогика. Психология. Әлеуметтану сериясы. - № 2(143). - 2023. - Б. 422-433

3. М.П. Асылбекова, Б.Е. Батанасова, А.Б. Закирова. Цифрлық дәуірде болашақ педагогпсихологтердің транссауаттылығын дамыту мүмкіндіктері. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Педагогика Сериясы. - № 2(147) – 2024. - Б.230-243

4. Курбанкулова, Г., Ә.С. Стамбекова. Болашақ бастауыш білім педагогтерінің ұлттық құндылықтар бағдарын дамыту мүмкіндіктері. Вестник НАН РК. - № 2. - 2023. - Б. 141–154.

5. Aльдибековa Ш.Н., Кaпсaновa Г.Б., , Жұбaндыковa A.М. Жеке тұлғaлық дaмыту негіздері» пәнін оқытудa студенттердің трaнсверсaльді құзіреттіліктерін қaлыптaстыру. Научный журнал “Известия КазУМОиМЯ имени Абылай хана”, серия “Педагогические науки”. - № 1 - 2024. - Б. 198-216.

6. Т.А.Жумакова, У.С.Артыкбаева, М.Б.Даутова, К.В.Антонец, Н.М.Чурукова. Студенттердің бейімделуіне оқу үрдісінің әсері. Вестник КазНМУ. - №1 - 2017.- Б.433-476

7. Otarova T, Assylbekova M, Batanassova B, Abdrakhman S, Koshimbetova Z. The level of formation of Transversal competence in the context of higher education: The case of Kazakhstan. Sci Herald Uzhhorod Univ Ser Phys. – 2024. Р. 198-205.

8. Asylbekova M.P. Otarova, T.N. Yelkin D.C. The importance of transversal skills in higher education curricula and in the labor market. Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University, Pedagogy. Psychology. Sociology Series. – 2023. Vol. 142(1). P.178-193

9. Абдуалиева, Н., Утегенова, Б.М. Бірінші курс студенттерінің оқуға бейімделуде педагогикалықпсихологиялық қолдау көрсету жолдары. Вестник КГПИ. -№3. – 2016. Б. 189-205

10. Rocha, H., Almeida, F., Casquilho, I., & Ferreira, J. Preparing students to apply transversal skills: A case study in higher education. In EDULEARN17 Proceedings. – 2017. P. 4156-4163.

11. Almeida, F., Simões, E., Belchior-Rocha, H., & Casquilho-Martins, I. The importance of transversal skills in higher education curricula for today’s labor market. In L. Gómez Chova, A. López Martínez, & I. Candel Torres (Eds.), 12th International Technology, Education and Development Conference. – 2018. 7136 p.

12. Belchior-Rocha H., Casquilho-Martins I., & Simões E. Transversal competencies for employability: From higher education to the labour market. Education Sciences. -2022. Vol. 12(4). 255 p.

13. García-Álvarez J., Vázquez-Rodríguez A., Quiroga-Carrillo A., Priegue Caamaño D. Transversal competencies for employability in university graduates: A systematic review from the employers’ perspective. Education Sciences. – 2022. Vol.12(3). 204 p.

14. Guerra-Macías Y., Tobón S. Development of transversal skills in higher education programs in conjunction with online learning: Relationship between learning strategies, project-based pedagogical practices, elearning platforms, and academic performance. Heliyon. – 2025.568 p.

15. Maunsell P. Principles of best practice for the integration of transversal skills in the curricula of further and higher education programmes (Working Paper Series 1). Limerick and Clare ETB. -2023. 899 p.

16. Сейітқазы П.Б. Трансверсалды дағдылар негізінде ақпараттық құзыреттілікті мүмкіндіктері.[Электрондық ресурс] — URL: https://digitaletiquette.kz/news/66 (қаралу уақыты: 21.05.2025)