ЖАЗАЛАРДЫ АТҚАРУ ТЕОРИЯСЫ МЕН ПРАКТИКАСЫНДАҒЫ «РЕСОЦИАЛИЗАЦИЯ», «БЕЙІМДЕЛУ» ЖӘНЕ «ОҢАЛТУ» КАТЕГОРИЯЛАРЫНЫҢ АРАҚАТЫНАСЫ

Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару саясатын жаңғырту жағдайында ұлттық заңнама нормаларының терминологиялық нақтылығын қамтамасыз ету мәселесі ерекше өзектілікке ие болып отыр. Жазаны атқару саласында «қайта әлеуметтендіру», «әлеуметтік бейімдеу», «әлеуметтік оңалту» және «реинтеграция» ұғымдарының қатар қолданылуы олардың мазмұнын түсіндіруде белгілі бір қиындықтар туындатады. Зерттеудің мақсаты – аталған ұғымдардың құқықтық табиғатын, мазмұны мен өзара арақатынасын анықтау, сондай-ақ оларды заңнамалық деңгейде біріздендіру қажеттілігін негіздеу. Қазақстан Республикасының Қылмыстық-атқару кодексін, «Пробация туралы» Заңын және ведомстволық нормативтік құқықтық актілерді талдау «қайта әлеуметтендіру» және «реинтеграция» терминдеріне қатысты бірыңғай тәсілдің қалыптаспағанын көрсетті. Бұл жағдай олардың құқықтық мазмұнының қайталануына және мемлекеттік органдардың құзыреттерін айқындаудағы белгісіздікке алып келеді. Қайталама қылмыс деңгейінің статистикалық көрсеткіштерін және бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдардың жұмыспен қамтылу деңгейін зерделеу негізінде мақалада ұғымдарға нақты анықтама берілмеуі азаматтарды атаулы қолдау тетіктерінің тиімділігін төмендететіні дәлелденген. Зерттеудің негізгі ғылыми нәтижесі ретінде адамның қоғамға қайта оралуының барлық кезеңдерін қамтитын бірыңғай интеграциялық «қайта әлеуметтендіру» ұғымын қолдануға көшу қажеттілігі негізделеді. Жұмыстың практикалық маңыздылығы автор ұсынған ұсынымдардың нормативтік-құқықтық базаны жетілдіруде, қылмыстық-атқару жүйесі мекемелері мен пробация қызметтерінің жұмыс тиімділігін арттыруда қолданылу мүмкіндігімен айқындалады.

1. Уголовно-исполнительный кодекс Республики Казахстан от 5 июля 2014 года № 226- // Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет». [Электронный ресурс] — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1400000226 (дата обращения: 09.03.2026).

2. О пробации Закон Республики Казахстан от 30 декабря 2016 года № 38-VI ЗРК // Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет». [Электронный ресурс]: — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1600000038 (дата обращения: 09.03.2026).

3. Концепция правовой политики Республики Казахстан до 2030 года утв. Указом Президента Республики Казахстан от 15 октября 2021 года № 674 // Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет». [Электронный ресурс]: — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U2100000674 (дата обращения: 09.03.2026).

4. Об утверждении Правил проведения воспитательной работы с осуждёнными к лишению свободы приказ Министра внутренних дел Республики Казахстан от 13 августа 2014 года № 508 // Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет». [Электронный ресурс]: — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1400009665 (дата обращения: 09.03.2026).

5. Harkusha I., Dubinskyi S. Resocialization of Adolescents on Probation: Psychosocial Approach with Elements of Coaching // Alfred Nobel University Journal of Pedagogy and Psychology. 2025. Vol. 1.No. 29. P. 41–51.

6. Приказ МВД от 7 февраля 2012 года за № 7415. «Об утверждении Правил внутреннего распорядка специальных приемников органов внутренних дел.

7. Ресоциализация // Социологический словарь / отв. ред. Г. В. Осипов, Л. Н. Москвичев. — Москва: Норма, 2008. — Текст: электронный // Словари и энциклопедии на Академике. [Электронный ресурс] — URL: https://dic.academic.ru/dic.nsf/socio/3469/ (дата обращения: 09.03.2026).

8. Социализация индивида [Электронный ресурс] // Онлайн-библиотека Foxford.Wiki. [Электронный ресурс] — URL: https://foxford.ru/wiki/obschestvoznanie/sotsializatsiya-individa (дата обращения: 09.04.2026). — Текст: электронный.

9. Философский словарь. Энциклопедия философских терминов [Электронный ресурс]. – URL: http://www.onlinedics.ru/slovar (дата обращения: 29.01.2026).

10. Социализация // Философский словарь / под ред. И. Т. Фролова. — 7-е изд., перераб. и доп. — Москва: Республика, 2001. — Текст: электронный // Философский словарь: http://www.edudic.ru/fil/1157 (дата обращения: 09.03.2026).

11. Жулев Ю.В. Ресоциализация осужденных несовершеннолетних женского пола в воспитательных колониях (правовой и криминологический аспекты): дис. канд. юрид. наук. – Рязань, 2000. – 26 с.

12. Писарев В.Б. Ресоциализация освобожденных от отбывания наказания // Исполнение наказания и социальная адаптация освобожденных. – М.: Изд-во ВНИИ МВД СССР, 1990. – 120 с.

13. Уголовно-исполнительное право Республики Казахстан: учебник / под ред. У. С. Джекебаева. — Алматы: Баспа, 1997. — 256 с.

14. Евтушенко И.И. Ресоциализация осужденных как цель исполнения уголовного наказания // Инновационные технологии в обучении и производстве: материалы V Всероссийской научно-практической конференции. – Томск, 1999. – 372 с.

15. Таганцев, Н. С. Русское уголовное право. Часть общая: лекции / Н. С. Таганцева. — 2-е изд., пересмотр. и доп.—СПб.: Гос. тип., 1902. — 823 с. — Текст: [Электронный ресурс] — URL: https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003714572 (дата обращения: 09.03.2026).

16. Cullen, F. T. Rehabilitation: What Foundations? / F. T. Cullen, C. L. Jonson // Journal of Contemporary Criminal Justice. – 2011. – Vol. 27, No. 3. – P. 346–365.). https://books.google.kz/books?id=Dx2gBAAAQBAJ&pg=PR3&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=1#v=onepag e&q&f=false (дата обращения: 01.03.2026).

17. Социальный // Карта слов и выражений русского языка [Электронный ресурс]. — URL: https://kartaslov.ru/значение-слова/социальный (дата обращения: 09.04.2026).

18. Фасмер, М. Социальный // Этимологический словарь русского языка / Макс Фасмер. [Электронный ресурс] — URL: https://vasmer.slovaronline.com/12556-SOTSIALNYIY (дата обращения: 09.04.2026).

19. Адаптация: понятие и значение [Электронный ресурс] // Психологический журнал Alter. Глоссарий. — URL: https://blog.alter.ru/glossary/adaptacija/ (дата обращения: 10.03.2026).

20. Парсонс, Т. Понятие общества: компоненты и их взаимоотношения [Электронный ресурс]/Т.Парсонс// Центр гуманитарных технологий. — URL: https://gtmarket.ru/library/articles/3096 (дата обращения: 09.03.2026).

21. Николаев, Е. Л. Адаптация и адаптационный потенциал личности: соотношение современных исследовательских подходов / Е. Л. Николаев, Е. Ю. Лазарева // Вестник психиатрии и психологии Чувашии. — 2013. — № 9. — С. 18–32. [Электронный ресурс] — URL: https://cyberleninka.ru/article/n/adaptatsiya-iadaptatsionnyy-potentsial-lichnosti-sootnoshenie-sovremennyh-issledovatelskih-podhodov (дата обращения: 09.03.2026).

22. Rehabilitation //Oxford Learner's Dictionaries. [Электронный ресурс] — URL: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/rehabilitation (дата обращения: 09.03.2026).

23. Хорошилова, Л. С. Социальная реабилитация: учебное пособие / Л. С. Хорошилова; Кемеровский государственный университет. — Кемерово, 2012. — 121 с. [Электронный ресурс] — URL: https://jasulib.org.kg/wp-content/uploads/2023/03/Хорошилова-Л.С.-Соц.-реаб..pdf (дата обращения: 09.04.2026).

24. Ivchuk Y.Y. et al. Legal and Social Foundations of the Resocialization Institute: The Experience of Ukraine and Foreign Countries. Novum Jus, Vol. 17 No. 2, 2023. DOI: https://doi.org/10.14718/NovumJus.2023.17.2.2

25. Harkusha I., Dubinskyi S. Resocialization of Adolescents on Probation: Psychosocial Approach with Elements of Coaching. Alfred Nobel University Journal of Pedagogy and Psychology, Vol. 1 No. 29, 2025, pp. 41–51. DOI: https://doi.org/10.32342/3041-2196-2025-1-29-4.

26. Castro Huamán, J. D. Resocialización del reo fuera de la sociedad para su reinserción a una sociedad excluyente, en el Perú // Revista de Climatología. — 2023. — Vol. 23. — P. 2939–2948. — DOI: 10.59427/rcli/2023/v23cs.2939-2948. [Электронный ресурс] — URL: https://www.rclimatol.eu/wp-content/uploads/2023/12/Articulo-CS23-JoseCastro-2.pdf (дата обращения: 07.04.2026).