Y ЖӘНЕ Z ҰРПАҚТАРЫНЫҢ ТҰТЫНУШЫЛЫҚ МІНЕЗ-ҚҰЛҚЫН БАСҚАРУ КОНЦЕПЦИЯСЫН ЦИФРЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ ЫҚПАЛЫН ЕСКЕРЕ ОТЫРЫП ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Цифрлық технологиялар тұтыну модельдері тұрақты онлайн байланыс пен әлеуметтік өзара әрекеттесу жағдайында қалыптасатын Y және Z ұрпақтары арасындағы тұтынушылық мінез-құлықты түбегейлі өзгертті. Цифрлық тұтыну мәселесіне арналған зерттеулердің көптігіне қарамастан, цифрлық құралдар мен әлеуметтік ықпалдарды ұрпақтар тұрғысынан ескере отырып тұтынушылық мінез-құлықты басқарудың кешенді тетіктері әлі де жеткілікті деңгейде жүйеленбеген. Бұл зерттеудің мақсаты — цифрландыру жағдайында Y және Z ұрпақтарының тұтынушылық мінез-құлқын басқарудың концептуалдық тәсілін әзірлеу және оны эмпирикалық тұрғыда негіздеу. Зерттеуде ғылыми әдебиеттерді теориялық талдау және жүйелеу әдістері, сондай-ақ сандық сауалнамаға негізделген эмпирикалық тәсіл қолданылды. Деректер құрылымдалған онлайн сауалнама арқылы жиналды (n = 62). Ұсынылған гипотезаларды тексеру үшін смартфондарды пайдалану қарқындылығының, мобильді қосымшалардың, әлеуметтік ықпалдың, онлайн платформалардың қолайлылығының және промоакциялардың тұтынушылық мінез-құлыққа әсерін анықтауға бағытталған сипаттамалық және салыстырмалы талдау жүргізілді. Зерттеу нәтижелері смартфондарды қарқынды пайдалану екі ұрпақ өкілдерінде де онлайн сатып алулар жиілігінің артуымен тығыз байланысты екенін көрсетті. Онлайн платформалардың қолайлылығы көбінесе Y ұрпағының сатып алу арнасын таңдауға әсер етсе, Z ұрпағы үшін әлеуметтік ықпал мен онлайн жеңілдіктер шешуші фактор болып табылады. Сонымен қатар, мобильді сауда қосымшаларының болуы брендке деген адалдықты автоматты түрде қалыптастырмайтыны анықталды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы тұтынушылық мінез-құлықтың цифрлық, әлеуметтік және ұрпақтық детерминанттарын кешенді эмпирикалық талдауда көрініс табады. Алынған нәтижелер тұтынушылық мінезқұлық теориясын толықтырып, цифрлық маркетингтің сараланған стратегияларын әзірлеуде практикалық маңызға ие.

1. Toporek A. (2015) Be Your Customer’s Hero: Real-World Tips and Techniques for the Service Front Lines. New York: AMACOM. 256 p.

2. Rossman J. (2021) The Amazon Way: Amazon’s 14 Leadership Principles. Hoboken: Wiley. 272 p. [in English]

3. Kotler P., Kartajaya H., Setiawan I. (2010) Marketing 3.0: From Products to Customers to the Human Spirit. Hoboken: John Wiley & Sons. 224 p.

4. Batat W. (2019) Experiential Marketing: Consumer Behavior, Customer Experience and the 7Es. London: Routledge. 274 p.

5. Blackwell R. D., Miniard P. W., Engel J. F. (2006) Consumer Behavior. 10th ed. Mason: Thomson SouthWestern. 832 p.

6. Tavşan N., Erdem C. (2018) Customer Experience Management: How to Design, Integrate, Measure and Lead. — Istanbul: Tasora Books. 312 p.

7. Participants, IK & Members, IK; Krishnakumar J. (2025) Indigenous Knowledge and Local Knowledge Dialogues. Global Environment Outlook 7 (GEO-7). Nairobi: United Nations Environment Programme. 139 p.

8. Fader P. (2020) Customer Centricity: Focus on the Right Customers for Strategic Advantage. Philadelphia: Wharton Digital Press. 160 p.

9. Fromm J., Read A. (2018) Marketing to Gen Z: The Rules for Reaching This Vast and Very Different Generation of Influencers. New York: AMACOM. 272 p.

10. Karpova Y. Alderfer’s theory: motivation and needs. [Electronic resource] — URL: https://lifemotivation.online/motivation/teoriya-motivatsii-alderfera (accessed 07.01.2026).

11. Katz R., Ogilvie S., Shaw J., Woodhead L. (2022) Gen Z, Explained: The Art of Living in a Digital Age. — Chicago: University of Chicago Press. 256 p.

12. Kosenov A. (2015) More than 400,000 mothers in Kazakhstan raise their children alone. Tengrinews.kz. 26 October. [Electronic resource] — URL: https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/400-tyisyach-materey-kazahstanevospityivayut-detey-283056/ (accessed 06.12.2025).

13. Twenge J. M. (2023) Generations: The Real Differences Between Gen Z, Millennials, Gen X, Boomers, and Silents—and What They Mean for America’s Future. New York: Simon & Schuster. 560 p.

14. Krishna A. (2013) Customer Sense: How the 5 Senses Influence Buying Behavior. New York: Springer. 208 p.

15. Kröger G. (2022) Understanding Digital Marketing. Berlin: Gilles Kröger Publishing. 198 p.

16. Malgazhdarova I. (2023) Kazakhstanis began to buy products in installments more often. Newtimes.kz. 2 June. [Electronic resource] — URL: https://newtimes.kz/obshchestvo/163440-kazahstancy-stali-chashe-pokupat-eduv-rassrochku (accessed 24.12.2025).

17. Seiden J. (2019) Outcomes Over Output: Why Customer Behavior is the Key Metric for Business Success. Independently Published. 214 p.

18. Maslow A. H. (2013) A Theory of Human Motivation. New York: Simon & Schuster. 320 p.

19. Smith J. L., Flanagan W. G. (2006) Creating Competitive Advantage: Give Customers a Reason to Choose You Over Your Competitors. Washington: National Geographic Books. 240 p.

20. Duffy B. (2021) The Generation Myth: Why When You’re Born Matters Less Than You Think. New York: Basic Books. 352 p.

21. Tiersky H. (2021) Winning Digital Customers: The Antidote to Irrelevance. — Austin: Cranberry Press, LLC. 248 p.