КӘСІПОРЫННЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ТАРТЫМДЫЛЫҒЫН БАҒАЛАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСНАМАЛЫҚ ТӘСІЛДЕРІ

Инвестициялық ресурстардың шектеулілігі және инвестициялық тәуекелдердің өсуі жағдайында есептікталдамалық ақпараты пайдалануға негізделген кәсіпорындардың инвестициялық тартымдылығын дұрыс бағалаудың маңыздылығы артады. Бұл үдерісте бухгалтерлік (қаржылық) есептіліктің деректері негізінде қалыптастырылатын және шаруашылық жүргізуші субъектілердің кірістілігін, тәуекелін және қаржылық тұрақтылығын сандық бағалау үшін қолданылатын есептік-талдамалық индикаторлар ерекше рөл атқарады. Зерттеудің мақсаты – кәсіпорындардың инвестициялық тартымдылығын бағалау кезінде есептік-талдамалық индикаторларды пайдаланудың әдіснамалық тәсілдерін талдау және жүйелеу болып табылады. Жұмыста отандық және шетелдік авторлардың негізгі қаржылық көрсеткіштерді интерпретациялауға қатысты көзқарастары жинақталып, олардың инвестициялық талдаудағы аналитикалық рөлі айқындалды, сондай-ақ салалық ерекшеліктер мен институционалдық ортаны ескермей оларды қолданудың шектеулері анықталды. Зерттеудің әдіснамалық негізі ғылыми дереккөздерді талдау әдістері, қаржылық-аналитикалық және құрылымдық-логикалық әдістер болып табылады. Зерттеу шеңберінде бухгалтерлік-аналитикалық индикаторлар кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын, өтімділігін, кірістілігін, іскерлік белсенділігі мен инвестициялық әлеуетін сипаттайтын өзара байланысты көрсеткіштер жүйесі ретінде қарастырылады. Оларды салалық айырмашылықтарды ескере отырып, инвестициялық тартымдылықты кешенді және интегралды бағалау құрамында қолданудың орындылығы негізделді. Авторлар сандық бағалау моделіне сапалық сипаттамаларды (бедел, ашықтық) біріктіру әдістемесін ұсынды. Зерттеу барысында есептік-талдамалық индикаторларды нормалауға, салалар бойынша сараланған салмақтық коэффициенттерді пайдалануға және сапалық сипаттамаларды бірыңғай сандық бағалау моделіне интеграциялауға негізделген кәсіпорындардың инвестициялық тартымдылығын бағалаудың салалық-бағдарланған әдіснамалық моделі ұсынылды. Ұсынылған тәсіл әртүрлі салалардағы кәсіпорындардың нәтижелерін салыстырмалы бағалаудың дәлдігін арттырып, инвестициялық шешімдер қабылдаудың аналитикалық мүмкіндіктерін кеңейтеді.

1. Ковалев В. В. Финансовый анализ: методы и процедуры. – Москва: Финансы и статистика, 2002. – 560 с.

2. Савицкая Г. В. Комплексный анализ хозяйственной деятельности предприятия: учебник / Г. В. Савицкая. – 7-е изд., перераб. и доп. — Москва: ИНФРА-М. —2025. — 608 с.

3. Шеремет А. Д., Негашев Е. В. Методика финансового анализа деятельности коммерческих организаций: практическое пособие. — 2—е изд., перераб. и доп. —Москва: ИНФР-М. —2025. —208 с.

4. Yessengeldin B., Kantureev M., Zhakhmetova A. (2018) Features of assessment of enterprise investment attractiveness in market conditions. Buketov Business Review. Vol. 90, No. 2. P. 203– 210.

5. Ermatov T. S. (2023) Factors influencing the investment attractiveness of the enterprise. International Journal of Economic Perspectives. Vol. 17, No. 6. P. 40–49.

6. Brigham E. F., Ehrhardt M. C. (2017) Financial Management: Theory and Practice. – Boston: Cengage Learning – 240 р.

7. Тазихина Т. В., Андрианова Ю. В., Попов Н. А. Принципы стоимостно-ориентированной оценки инвестиционной привлекательности компаний. Проблемы экономики и юридической практики. – Т. 16, № 5. – 2020. – С. 18– 23.

8. Nemtseva Y. V., Vorozhbickaya Y. V. (2021) Methodological aspects of evaluating a company’s investment attractiveness. RUDN Journal of Economics. Vol. 29, No. 1. P. 114 –125.

9. Вандрикова О.В. Бухгалтерский учет и оценка инвестиционной привлекательности предприятий. Научно-методический электронный журнал «Концепт». – Т. 20. – 2014. – С. 2136–2140. [Электронный ресурс] - URL: http://e-koncept.ru/2014/54691.htm (дата обращения: 01.02.2026).

10. Oboladze A., Nechayeva I. (2020) Multifactor model for assessing the investment attractiveness of the enterprise. Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series “Economics”. Vol. 7, No. 2. P. 8–21.

11. Vertakova Y., Klevtsova M., Zadimidchenko A. (2022) Multiplicative methodology for assessing investment attractiveness and risk for industries. Journal of Risk and Financial Management. Vol. 15, No. 10. Art. 419.

12. Чиркова Е. В. Как оценить бизнес по аналогии: методологическое пособие по использованию сравнительных рыночных коэффициентов при оценке бизнеса и ценных бумаг. – Москва: Альпина Паблишер. — 2017. —284 с.

13. Demirhan E., Masca M. (2008) Determinants of foreign direct investment flows to developing countries: a cross-sectional analysis. Prague Economic Papers. No. 4. P. 356–369.

14. Groh A. P., von Liechtenstein H. (2009) How attractive is Central Eastern Europe for risk capital investors? Journal of International Money and Finance. Vol. 28, No. 4. P. 625–647.

15. Dang A. H., Samaniego R. (2022) R&D, industrial policy and growth. Journal of Risk and Financial Management. Vol. 15, No. 8. P. 344.

16. Chebotareva G. (2018) Individualization of risk diagnostics in assessment of investment potential of sectoral companies in developing countries. International Journal of Sustainable Development and Planning. Vol. 13, No. 6. P. 851—859.