ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭЛЕКТРОНДЫҚ ҮКІМЕТ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІК

Соңғы жылдары Қазақстанда электрондық үкіметтің (e-Government) дамуы мемлекеттік басқаруды цифрландыру деңгейінің артуына және халықаралық рейтингтердегі ел позициясының жақсаруына ықпал етті. Алайда цифрлық жетілудің жоғары деңгейі әрдайым экономикалық тиімділіктің өсуімен қатар жүрмейді. Зерттеудің мақсаты – транзакциялық шығындардың төмендеуі, экономикалық пайданың әртүрлі экономикалық агенттер арасында бөлінуі және цифрлық сервистердің нақты әкімшілік және экономикалық процестерге интеграциялану дәрежесі негізінде Қазақстандағы e-Government экономикалық тиімділігін бағалау. Эмпирикалық база макроинституционалдық көрсеткіштер мен азаматтар және бизнес өкілдері бойынша микроэкономикалық деректерді қамтиды. Талдау барысында сипаттамалық статистика және салыстырмалы талдау әдістері пайдаланылды. Зерттеу нәтижелері e-Government жүйесінің экономикалық әсерлері әртүрлі пайдаланушылар арасында біркелкі бөлінбейтінін көрсетті. Цифрлық сауаттылығы жоғары пайдаланушылар транзакциялық шығындарды көбірек қысқартады және цифрлық қызметтерді тиімдірек пайдаланады. Сонымен қатар, экономикалық тиімділіктің негізгі факторы цифрландырудың формальды деңгейі емес, цифрлық сервистердің нақты әкімшілік және экономикалық процестерге интеграциялану дәрежесі екені анықталды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы e-Government экономикалық тиімділігін транзакциялық шығындар, экономикалық пайданың бөлінуі және институционалдық интеграция тұрғысынан кешенді бағалаумен байланысты. Нәтижелер цифрлық теңсіздіктің цифрлық реформалардың тиімділігіне әсер ететін маңызды экономикалық фактор екенін көрсетеді.

1. OECD. Digital Government Review of Kazakhstan: Towards a User-Centric Digital State. – Paris: OECD Publishing, 2020. – 204 p.

2. Moore M. H. Creating Public Value: Strategic Management in Government. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995. – 416 p.

3. Deursen, Alexander J.A.M., Van Dijk, Jan A.G.M. (2014) The digital divide shifts to differences in usage. New Media & Society. Vol.16. Р.507-526.

4. OECD. Digital Government Index 2020: Policy Framework and Results. – Paris: OECD Publishing, 2020. – 192 p.

5. Janowski T. (2015) Digital government evolution: From transformation to contextualization. Government Information Quarterly. Vol. 32. No. 3. P. 221–236.

6. United Nations. E-Government Survey 2024: Accelerating Digital Transformation for Sustainable Development. – New York: United Nations Department of Economic and Social Affairs (UN DESA), 2024. – 205 p.

7. Tsitouras A., Athanasiadou V. The Relationship Between E-Government, E-Participation, Government Quality, and Economic Growth: Empirical Evidence from the 27 European Union Members. Digital Transformation and Sustainable Development in Europe: Proceedings of the 18th International Conference on Theory and Practice of Electronic Governance (ICEGOV 2025). – Cham: Springer. – 2025. – P. 225–238.

8. Coase R. H. The Nature of the Firm (1937). Economica. Vol. 4, No. 16. P. 386–405.

9. Carter L., Belanger F. The Utilization of E-Government Services: Citizen Trust, Innovation and Acceptance Factors. Inf. Syst. J. – №15. – 2005.– Р.5-25.

10. Alawadhi S., Morris A. (2009) Factors Influencing the Adoption of E-government Services. Journal of Software. Vol.4. – Р.584-590

11. Al-Debei M., Hujran O., Chatfield A., Migdadi M. (2015) The imperative of influencing citizen attitude toward e-government adoption and use. Computers in Human Behavior. Vol. 53.- Р.189-203.

12. Amanbek Y., Balgayev I., Batyrkhanov K., Tan M. (2020) Adoption of e-Government in the Republic of Kazakhstan. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity. Vol.6(3). - Р.46.

13. Mergel I., Edelmann N., Haug N. (2019) Defining digital transformation: Results from expert interviews. Government Information Quarterly. Vol. 36, No. 4.

14. Dunleavy P., Margetts H., Bastow S., Tinkler J. (2006) New Public Management Is Dead—Long Live DigitalEra Governance. Journal of Public Administration Research and Theory. Vol. 16, No. 3. P. 467–494.

15. Gil-Garcia J. R., Dawes S. S., Pardo T. A. (2018) Digital government and public management research: Finding the crossroads. Public Management Review. Vol. 20, No. 5. – P. 633–646.

16. United Nations. E-Government Survey 2022: The Future of Digital Government. – New York: United Nations Department of Economic and Social Affairs (UN DESA), 2022. – 364 p.

17. Helsper E. J. The Digital Disconnect: The Social Causes and Consequences of Digital Inequalities. – London: Sage Publications, 2021. – 264 p.

18. Қазақстан Республикасы Үкіметі. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 12 желтоқсандағы № 827 қаулысы. – Астана, 2017. [Электрондық ресурс]. – URL: https://www.gov.kz/uploads/2021/6/25/d73203c9f463b40823d172fd0d6aabb1_original.539062.pdf (қаралған күні: 12.11.2025).

19. World Bank. Digital Public Infrastructure for Inclusive Growth. – Washington, DC: World Bank, 2022. – 156 p.

20. OECD. The OECD Digital Government Policy Framework: Six dimensions of a Digital Government. – Paris: OECD Publishing, 2020. – 44 p.

21. World Bank. GovTech Maturity Index 2022: Trends in Public Sector Digital Transformation. – Washington, DC: World Bank, 2023. [Electronic resource] – URL: https://www.worldbank.org/en/programs/govtech/govtechmaturity-index (Аccessed:11.11.2025).

22. «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ. eGov.kz порталының ресми статистикалық деректері. [Электрондық ресурс] – URL: https://egov.kz (қаралған күні: 12.11.2025).

23. Cordella A., Paletti A. ICTs and value creation in public sector: Manufacturing logic versus service logic. Government Information Quarterly. – Vol. 36, No. 4. – 2019.– Article 101317. [Electronic resource] – URL: https://doi.org/10.1016/j.giq.2019.07.001 (Аccessed:11.02.2026).

24. Scheerder A., van Deursen A. J. A. M., van Dijk J. A. G. M. (2017) Determinants of Internet Skills, Uses and Outcomes. A Systematic Review of the Second- and Third-Level Digital Divide. Telematics and Informatics. Vol. 34. No. 8. P. 1607–1624.

25. OECD. Government at a Glance 2023. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 248 p.

26. Janssen M., Estevez E. (2013) Lean government and platform-based governance: Doing more with less. Government Information Quarterly. Vol. 30. – P. S1–S8.

27. World Bank. GovTech Maturity Index: The State of Public Sector Digital Transformation. – Washington, DC: World Bank, 2021. – 88 p.

28. Criado J. I., Gil-Garcia J. R. (2019) Creating public value through smart technologies and strategies: From digital services to artificial intelligence and beyond. International Journal of Public Sector Management. Vol. 32. No. 5. P. 438–450.