СПОРТТЫҚ-РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ ТУРИЗМ НЕГІЗІНДЕ СТУДЕНТ ЖАСТАРДЫҢ САЛАУАТТЫ ӨМІР САЛТЫНА МОТИВАЦИЯСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ШАРТТАРЫ

Зерттеу 2024 жылы Түркістан облысындағы «Келте-Машат» таулы аймағында 10 студенттің қатысуымен жүзеге асырылды. Экспериментті ұйымдастыру барысында студенттердің денсаулық көрсеткіштері зерттеуге дейін және кейін Түркістан қаласындағы облыстық дәрігерлік-дене шынықтыру диспансерінде медициналықантропометриялық әдістер арқылы анықталды. Бағалау көрсеткіштеріне студенттің дене салмағы, жүрек соғу жиілігі (ЖСЖ), өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС), жұмыс қабілеттілігінің көрсеткіші (PWC170) және максималды оттегі тұтыну деңгейі (МПК) алынды. Зерттеудің мақсаты - спорттық-рекреациялық туризм арқылы студент жастардың салауатты өмір салты дағдыларын тиімді қалыптастырудың жолдарын теориялық және тәжірибелік тұрғыдан негіздеу. Зерттеу нәтижелері бойынша PWC170 көрсеткіштері барлық студенттерде жоғарылап, жүрек-қан тамырлары мен тыныс алу жүйесінің функционалдық мүмкіндіктері және зат алмасу үдерісінің артқаны анықталды. МПК орташа есеппен 714 мл/мин-ға өсіп, аэробтық төзімділіктің жақсарғанын көрсетті. Қатысушылардың дене салмағы орташа 2 кг-ға төмендеді, ал ӨТС көрсеткіштері тұрақты түрде оң өзгерісті көрсетті. Зерттеу барысында алынған нәтижелер спорттық-рекреациялық туризмнің студенттердің дене дайындық деңгейін, функционалдық мүмкіндіктерін және жалпы денсаулық көрсеткіштерін жақсартуда тиімді құрал екенін дәлелдейді. Зерттеу нәтижелері мен қорытындылары жоғары оқу орындарында салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған бағдарламаларды жетілдіруге және спорттық-рекреациялық туризмді оқу үдерісіне енгізуге ғылыми-әдістемелік негіз бола алады.

1. In S.K., Lee C.I., Kim K.S. and Kim D.K. (2018) Development of the Korean Version of the WHO Quality of Life Scale Abbreviated Version (WHOQOL-BREF). J Korea Neuropsychiatry Assoc. №39(3). P. 571―579.

2. Анарбаев А.К., Есиркепов Ж.М. Формирование здорового образа жизни студентов на основе спортивно-рекреационного туризма. Актуальная наука. Международный журнал. ― №4(51). ―2022. ―С. 78-84.

3. Халилова А.Ф. Формирование ценностно-мотивационного компонента у студентов при ведении здорового образа жизни. Научный Татарстан. ―№1. ―2020. ― С.60-62.

4. Қуатбеков Ш.Н. Дене белсенділігі - салауатты өмір салты негізі: Республикалықғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. ― Қызылорда: ҚУ. ― 2022. ―Б.125―128.

5. Аршинова В.В., Арпентьева М.Р., Кузнецова Н.В., Новаков А.В. Вопросы психологического сопровождения в спорте, рекреационно-оздоровительной и лечебной практиках. ФИС. ―№3(69). ―2019. ―С. 106―114.

6. Batyrbekov N., Zakiryanov B., Ageleuova A., Kadyrbekova D., & Shalabayeva L. (2024). Development of sports tourism on the territory of Kazakhstan for the development of a healthy lifestyle among the younger generation on the example of rock climbing. Retos. 51. PP.311―318.

7. Mulyk K., Skaliy A., Mukazhanov N., Ostrowski A., Paievskyi V., & Abdula A. (2024). Influence of volleyball and sports and health tourism on the physical, mental and social state of schoolchildren and students. Slobozhanskyi Herald of Science and Sport. 28(1). PP.31―37.

8. Шинкарова О.Д., Исправенко О.В. Досугово-рекреационная деятельность как составляющая здорового образа жизни студенческой молодежи. Научный журнал Национального педагогического университета имени М.П.Драгоманова. ―№3(123). ―2020. ― С. 484―489.

9. Антоненко М.Н., Соловьева Р.О. Формирование здорового образа жизни у студентов. ФИС. ― №3(69). ―2019. ― С. 30-34.

10. Алиев И.Б. Привлечение и пропаганда к здоровому образу жизни. Международной научно-практической конференции. – Ташкент: ― 2022. ― С. 193―198.

11. Ермаханов Б.Ө., Омаров Б.С., Есиркепов Ж.М. Жоғары оқу орны студенттерінің слауатты өмір салтын қалыптастыру деңгейін WHOQOL-DREF (KAZ) көрсеткіштері негізінде модельдеу және талдау: Монография. ―2025. ―348 б.

12. Есіркепов Ж.М. Жүзу сабағында қимыл-қозғалыс әрекеттеріне аз уақытта үйрету технологиясы. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. ― №6. ― 2020. ―Б. 145―150.

13. Тайжанов С. Салауатты өмір салтының негіздері: әдістемелік құрал ― 2018. ― 160 б.

14. Мухамеджанов Б.Қ., Ермаханов Б.Ө., Данияров Т.Ә. Салауаттылық өлшемі (шкаласы): оқулық. ― 2025. ― 350 б.

15. Есіркепов Ж.М. Жас спортшылардың тамақтану ерекшеліктері. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. ― №9/2. ― 2019. ― Б. 196―202.