МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ ЕРЕСЕК БАЛАЛАРДЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ: ТҰРАҚТЫ ДАМУ КОНТЕКСТІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕР

Мақалада БҰҰ алға қойған тұрақты даму міндеттері аясында мектеп жасына дейінгі ересек балаларда қаржылық сауаттылық пен тұтыну мәдениетін қалыптастыру мәселесі қарастырылады. Авторлар сапалы білім беруді қамтамасыз ету критерийлеріне сәйкес келетін қаржылық білім беруді мектепке дейінгі білім беру жүйесіне біріктірудің маңыздылығын атап көрсетеді. Осы критерийлерге сәйкес дұрыс мінез-құлық үлгілерін қалыптастыруға және экономикалық жүйеге бейімделуге бағытталған білім беру процесінің әлеуметтік құрамдас бөлігі басымдыққа ие. Зерттеудің мақсаты — мектеп жасына дейінгі ересек жастағы балалардың қаржылық сауаттылығы мен тұтыну мәдениетін қалыптастыруға бағытталған арнайы әзірленген педагогикалық әдістердің теориялық негіздерін айқындау және олардың тиімділігін тәжірибелік-эксперименттік тұрғыдан тексеру

Зерттеу мектеп жасына дейінгі балалардың базалық қаржылық білімі мен тұтыну мәдениетін қалыптастыру қажеттілігіне назар аударады, бұл Қазақстан Республикасының Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандартында көрсетілген. Мақала авторлары қаржылық сауаттылықты қалыптастырудың міндеттері балаларды қарапайым қаржылық ұғымдармен таныстыру ғана емес, сонымен бірге оларды әлеуметтендірудің алғашқы кезеңдерінде болатын қаржылық сананы дамыту екенін атап көрсетеді.

Мақалада мәселенің теориялық негіздерін талдау нәтижелері, сондай-ақ мектеп жасына дейінгі ересек балаларда қаржылық сауаттылық пен тұтыну мәдениетін қалыптастыру бойынша тәжірибелік-эксперименттік жұмыс келтірілген. Зерттеудің негізгі гипотезасы ата-аналардың балалардың қаржылық тәрбиесіне айтарлықтай әсер еткеніне қарамастан, білім беру мекемелері арнайы әзірленген педагогикалық әдістер арқылы қаржылық сауаттылықтың дамуына айтарлықтай әсер етуі мүмкін.

Зерттеу нәтижелері бойынша бұл бағдарлама балалардың қаржылық сауаттылық деңгейін айтарлықтай жақсартуға ықпал ететінін көрсетті. Эксперименттік топ бақылау тобымен салыстырғанда қаржылық сауаттылықтың жоғары деңгейін көрсететін балалар санының өсуін тіркеді, бұл χ2-Пирсон критерийі арқылы анықталған статистикалық маңызды өзгерістермен расталады.

Осылайша, зерттеу қаржылық білім беруді мектепке дейінгі мекемелерге біріктірудің маңыздылығын және мақсатты педагогикалық әдістердің тиімділігін растайды. Осындай бағдарламаларды енгізу балалардың негізгі дағдылары мен білімдерін дамытуға мүмкіндік береді, болашақта жеке қаржыны саналы түрде басқару үшін қажет, бұл олардың экономикалық жүйеге сәтті бейімделуіне ықпал етеді.

1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 3 тамыздағы № 348 бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2022 жылғы 5 тамызда № 29031 болып тіркелді. [Электрондық ресурс] — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2200029031 (қаралған күні: 24.07.2024).

2. He H.(2024) et al. Digital financial literacy of young Chinese children in Shanghai: A mixed method study. Early Education and Development.Т. 35. №. 1. P. 57-76. Available at: — URL: https://doi.org/10.1080/10409289.2023.2208011 (accessed: 20.07.2024).

3. Sinnewe E., Nicholson G. (2023). Healthy financial habits in young adults: An exploratory study of the relationship between subjective financial literacy, engagement with finances, and financial decision‐making. Journal of Consumer Affairs. Т. 57. №. 1. P. 564-592. Available at: — URL: https://doi.org/10.1111/joca.12512 (accessed: 20.07.2024).

4. Sari R.C. (2022) et al. Developing a financial literacy storybook for early childhood in an augmented reality context. Contemporary Educational Technology.Т. 14. №. 2. 363 p. Available at: — URL: https://doi.org/10.30935/cedtech/11734 (accessed: 20.07.2025).

5. Елеусизова Х.К., Гордиянова Г.В. Педагогические условия формирования финансовой грамотности дошкольников. // «Қозыбаев оқулары – 2021: білім мен ғылымды дамытудағы жаңа көзқарастар мен тәсілдер» атты халықаралық ғылымитәжірибелік конференцияның материалдар жинағы. Петропавл. — 2021. — С. 202- 206. [Электрондық ресурс] — URL: http://nku.edu.kz/files/conference/kozybaev2021/koz21tom8.pdf#page=203 (қаралған күні: 24.07.2024)

6. Нурланбекова Е.К., Сураншиева М.К. Features of the formation of initial ideas about economic culture in preschool organizations. Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетiнiң хабаршысы. —2022. — №1 (60) 2 — С.209-216. [Электрондық ресурс] — URL: https://doi.org/10.52081/bkaku.2022.v60.i1.027 (қаралған күні: 24.07.2024)

7. Soroko A. (2023) Teaching young people more than “how to survive austerity”: From traditional financial literacy to critical economic literacy education //Theory & Research in Social Education. Т. 51. №. 1. P. 128-156. Available at: — URL: https://doi.org/10.1080/00933104.2022.2104674 (accessed: 20.07.2024)

8. Dogra P., Kaushal A., Sharma R.R. (2023) Antecedents of the Youngster’s awareness about financial literacy: A structure equation modelling approach. Vision. Т.27.№.1. P. 48-62. Available at: — URL: https://doi.org/10.1177/0972262921996560 (accessed: 20.07.2024)

9. Meneau L. K., Moorthy J. (2022) Struggling to make ends meet: can consumer financial behaviors improve? International Journal of Bank Marketing. Т. 40. №. 2. P. 263-296. Available at: — URL: https://doi.org/10.1108/IJBM12-2020-0595(accessed: 20.07.2024)

10. Xu S. et al.(2022) Does financial literacy affect household financial behavior? The role of limited attention Frontiers in psychology. Т. 13. P. 906153. Available at: — URL: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.906153 (accessed: 20.07.2024)

11. Khan F., Siddiqui M. A., Imtiaz S. (2022). Role of financial literacy in achieving financial inclusion: A review, synthesis and research agenda. Cogent Business & Management. Т.9. №.1. P. 2034236. Available at: — URL: https://doi.org/10.1080/23311975.2022.2034236 (accessed: 20.07.2024)

12. LeBaron-Black A. B. et al.(2023) Financial Socialization Agents and Spending Behavior of Emerging Adults: Do Parents, Peers, Employment, and Media Matter? Journal of Financial Counseling and Planning. Т. 34. №. 1. P. 6-19. Available at: — URL: http://dx.doi.org/10.1891/JFCP-2021-0036 (accessed: 20.07.2024)

13. Maman D., Rosenhek Z. (2023). Governing individuals’ imaginaries and conduct in personal finance: The mobilization of emotions in financial education. Journal of Consumer Culture. Т. 23. №. 1. P. 188-208. Available at: — URL: https://doi.org/10.1177/14695405211069952 (accessed: 20.07.2024)

14. Lusardi A. (2019). Financial literacy and the need for financial education: evidence and implications. Swiss journal of economics and statistics. Т. 155.№. 1. P. 1-8. Available at: — URL: https://doi.org/10.1186/s41937-019- 0027-5 (accessed: 20.07.2024)

15. Миненко В.Г., Хорошун К.В., Романова М.Л., Бус Т.В. Квалиметрические методы анализа педагогических технологий. Ученые записки университета Лесгафта. —2023. — №2(216). [Электронный ресурс] — URL: https://cyberleninka.ru/article/n/kvalimetricheskie-metody-analiza-pedagogicheskih-tehnologiy (дата обращения: 04.09.2024).

16. Котлярова И.О. Метод моделирования в педагогических исследованиях: история развития и современное состояние. Вестник ЮУрГУ. Серия: Образование. Педагогические науки. — 2019. — №1. [Электронный ресурс] — URL: https://cyberleninka.ru/article/n/metod-modelirovaniya-v-pedagogicheskih-issledovaniyah-istoriya-razvitiya-isovremennoe-sostoyanie (дата обращения: 04.09.2024).

17. Шатова А. Д. Дошкольник и экономика: Программа для детей дошкольного возраста // М. Просвещение. —2005.