КИБЕРҚАУІПСІЗДІК САЛАСЫНДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ ЖӘНЕ КИБЕРҚАУІПСІЗДІКТІҢ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТІЛУ МОДЕЛЬДЕРІ

Мақалада авторлар киберқауіпсіздік мәселелеріндегі мемлекеттің ұлттық қауіпсіздіктің шетел тәжірибесімен тікелей байланысты мүмкіндіктерін зерттейді. Киберқауіпсіздікті қамтамасыз етудегі халықаралық тәжірибенің ғылыми - теориялық негіздерін зерделеу, заңнаманы жетілдіру, киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы мамандарды даярлау және олардың біліктілігін арттыру арқылы пайдаланушылардың дербес деректерін, мемлекеттік органдар сайттарын киберқауіпсіздіктен қорғауды жетілдіру арқылы Қазақстан Республикасында киберқауіпсіздікті қамтамасыз етуді арттыру мақсатында мемлекеттік басқару тетіктері қаралатын болады. Мақаланың мақсаты – киберқауіпсіздік саласындағы халықаралық тәжірибені зерделеу негізінде Қазақстан Республикасында киберқауіпсіздікті қамтамасыз етудің тиімді мемлекеттік басқару тетіктерін айқындау және жетілдіру. Негізгі бағыттары - осы саладағы халықаралық зерттеулерді ескере отырып, көптеген міндеттерді жедел шешуге мүмкіндік береді. Ғылыми зерттеу идеясы арнайы құзыреттіліктерін дамыту үшін жағдай жасау мақсатында киберқауіпсіздік негіздерін зерделеу, ақпараттық қауіптердің түрлері, киберқауіптермен күресудің құралдары мен әдістері, дербес ақпараттарды қорғау, киберқауіптердің нақты қауіп екеніне сендіру. Жұмыстың ғылыми тұрғысында, тәжірибелік маңыздылығын сипаттау. Жүргізіліп жатқан жұмысты бағалау, талдау және жүйелеу. Киберқауіпсіздіктің қауіпті соқтығыстарға кездесуіне құпия ақпараттың сақталуын, инфрақұрылымнан тұрақты жұмысты қамтамасыз ете отырып, қауіптердің алдын алу, анықтау және оларға ден қою әдістерін қамтиды. Киберқауіпсіздік жеке тұлғалардан бастап ірі корпорацияларға дейін барлығы үшін маңызды және үнемі жетілдіруді және жаңа қауіптерге бейімделуді көздейтін зерттеу. Ккибершабуылдарға тиімді қарсы тұру және тәуекелдерді азайту үшін киберқауіпсіздіктің негізгі принциптері мен технологияларын түсіну. Жыл сайын хакерлік шабуылдар мен олардан келтірілген залал тез өсуде. Кибершабуылдар әрдайым дерлік өзімшілдік мақсатта деректерге қол жеткізумен байланысты. Жүргізілген зерттеудің мәні – Қазақстан Республикасында киберқауіптердің ықтималдығын төмендету үшін ұйымдастырушылық, құқықтық, техникалық құрамдас бөліктерді қамтитын кешенді шаралар қабылдау.

1. Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауы 2024 жылғы 2 қыркүйек. [Электронды ресурс] – URL: https://egov.kz/cms/kk/articles/stateplan (қаралу уақыты: 04.03.2025 ж.).

2. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қоғаммен әріптестікте қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің 2024-2028 жылдарға арналған Тұжырымдамасы» туралы 22 ақпан 2023 жылғы Жарлығы. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300001233 (қаралу уақыты: 04.03.2025 ж.).

3. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 - 2029 жылдарға арналған цифрлық трансформация, ақпараттықкоммуникациялық технологиялар саласын және киберқауіпсіздікті дамыту тұжырымдамасын бекіту туралы 2023 жылғы 28 наурыздағы №269 қаулысы. [Электронды ресурс] - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2300000269 (қаралу уақыты: 17.04.2025 ж.).

4. Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Киберқауіпсіздік тұжырымдамасын бекіту туралы» ("Қазақстанның кибер қалқаны") қаулысы: 2017 жылғы 30 маусым № 407. [Электронды ресурс] - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000407. 04.07.2025. (қаралу уақыты: 17.04.2025 ж.).

5. Исабаева С., Кармыс Г., Бексултанов А., Жусупова Г. Сравнительный анализ рейтинга стран по цифровизации и кибербезопасности: проблемы и возможности // Казахстан – Спектр. – 2018. - №3(85). – С. 23- 36.

6. Қазақстан Республикасының Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің үкіметтері арасындағы Төтенше жағдайларды жоюда көмек көрсету кезінде өзара іс-қимыл жасау туралы келісімді ратификациялау туралы 2007 жылғы 29 мамырдағы N257 Заңы. [Электронды ресурс] - URL: https://www.google.com/search. (қаралу уақыты: 17.04.2025 ж.).

7. Компьютерлік қылмыстар туралы Конвенция (Еуропа Кеңесінің киберқылмыс туралы Конвенциясы, Cybercrime CETS Конвенциясы № 185) (Будапешт, 23 қараша 2001 ж.). [Электронды ресурс] - URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30170556&show_d. (қаралу уақыты: 17.04.2025 ж.).

8. Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына мүше мемлекеттердің ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы ынтымақтастығы туралы келісімді ратификациялау туралы Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 5 наурыздағы №234-VІ ҚРЗ. [Электронды ресурс] - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1900000234 (қаралу уақыты: 17.04.2025 ж.).

9. «Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттердің үкіметтері арасындағы халықаралық ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы ынтымақтастық туралы келісімді ратификациялау туралы" Қазақстан Республикасы Заңының жобасы туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 28 қаңтардағы №26 Қаулысы». [Электронды ресурс] - URL: https://prg.kz/Document/?doc_id=30574651 (қаралу уақыты: 16.02.2025 ж.).

10. Зейнелгабдин А., Исабаева С., Кибербезопасность Казахстана в период цифровой трансформации// Государственный аудит. - 2019. - №4 (45). – С. 46-55.

11. Губaйдуллинa М. Внешнеполитическая деятельность и дипломатия в современных условиях транспарентного информационного пространства // International Relations and International Law Journal. – 2018. – Т. 79, №3. – С. 14-22.

12. Қазақстан Республикасының Ақпаратқа қол жеткізу туралы 2015 жылғы 16 қарашадағы №401-V ҚР Заңы. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1500000401 (қаралу уақыты: 16.02.2025 ж.).