ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КӨШІП-ҚОНУШЫЛАРДЫҢ ӘКІМШІЛІК ЖАУАПКЕРШІЛІГІ: НЕГІЗГІ МӘСЕЛЕЛЕР, ҮРДІСТЕР ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ

Мақалада Қазақстан Республикасындағы көшіп-қонушылардың әкімшілік жауапкершілігіне қатысты мәселелер, қолданыстағы заңнама мен құқық қолдану тәжірибесінің өзекті тұстары жан-жақты талданады. Зерттеудің мақсаты – көші-қон саласындағы әкімшілік жауапкершілік институтын кешенді түрде саралап, оның мәселелі аспектілерін анықтау, халықаралық тәжірибемен салыстырмалы талдау жүргізу және жетілдіруге бағытталған нақты ұсыныстар ұсыну. Авторлар шетелдік азаматтар мен азаматтығы жоқ адамдардың әкімшілік құқық бұзушылықтары бойынша қолданылатын заңнамалық нормаларды, құқық қолдану тәжірибесін және олардың халықаралық стандарттарға сәйкестігін талдай отырып, ҚР ӘҚБтК-нің 492, 517, 518 және 519-баптарына байланысты сот тәжірибесін және статистикалық деректерді негізге алады. Германия, Франция, АҚШ, Канада және Ресей Федерациясының тәжірибесімен салыстырмалы-құқықтық талдау жүргізіледі. Мақалада негізгі мәселелер ретінде санкциялардың шамадан тыс қатаңдығы, құқық бұзушылықты дараландырудың жеткіліксіздігі, әкімшілік рәсімдердің формалды сипаты, кәсіби қорғаушы мен аудармашының қолжетімсіздігі, гуманитарлық факторлардың ескерілмеуі және әкімшілік жолмен елден шығару мәселелері атап өтіледі. Сонымен қатар, авторлар заңнамалық тұжырымдарды нақтылау, жеңілдететін мән-жайларды ескеру, осал топтардың құқықтарын қорғау, құқықтық көмектің тиімділігін арттыру, көші-қон рәсімдерін цифрландыру және мемлекет мүдделері мен көшіп-қонушылардың құқықтары арасындағы теңгерімді қамтамасыз етуге бағытталған құқықтық тетіктерді жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлейді. Авторлардың пайымдауынша, көші-қон саясаты адам құқықтарын қорғау халықаралық қағидаттарымен үйлесуі тиіс. Бұл зерттеу әкімшілік жауапкершілік жүйесін гуманизациялауға және әділеттілікті арттыруға бағытталған.

1. «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасының Кодексі, 2014 жылғы 5 шілдедегі № 235-V ҚРЗ. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/archive/docs/K1400000235/09.04.2025. (қаралу уақыты: 05.03.2025)

2. Жайлыбаев Е.Ж. Административное право Республики Казахстан: учебник. – Алматы: ЮРИСТ, – 2002. – 200 с.

3. Нургалиева Е.Т. Иммиграционная политика и права человека в РК: конфликты юрисдикций. Вестник Академии юриспруденции. – № 1. – 2022. – С. 102-111

4. ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақпараттық сервисі. [Электронды ресурс] – URL: http://qamqor.gov.kz. (қаралу уақыты: 05.03.2025)

5. Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіні ратификациялау туралы Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 28 қарашадағы N 91 Заңы. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z050000091_ (қаралу уақыты 06.03.2025)

6. Назарова М.В. Административное выдворение как специфический вид административного наказания. Полицейское право. – № 4 (4). – 2005. – С. 57- 60

7. Макарейко Н.В., Никифоров М.В., Скляров И.А. Административное принуждение в России: Учеб. пособие / Под ред. И.А. Склярова. – Н. Новгород: – 2002. – 160 с.

8. Шерстобоев О.Н. Административное выдворение иностранных граждан и лиц без гражданства за пределы Российской Федерации: сущностные характеристики. Современное право. – № 12. – 2007. – С. 54-58.

9. Шетелдікті немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасының шегінен тыс мәжбүрлеу тәртібімен шығарып жіберу, сондай-ақ жүріп-тұру еркіндігін алдын ала шектеу туралы өзіне қатысты сот шешімі шығарылған шығарып жіберілетін адамды ішкі істер органдарының арнаулы мекемесінде ұстау қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 6 сәуірдегі № 175 қаулысы. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000175 (қаралу уақыты: 12.03.2025)

10. Шетелдiктердiң құқықтық жағдайы туралы Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 19 маусымдағы N 2337 Заңы. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002337_ (қаралу уақыты: 20.03.2025)

11. Сарсембаев М.А. Выдворение как административная санкция с признаками репрессии. Вестник Карагандинского университета. Серия «Право». – № 2. – 2016. – С. 45-50

12. Баймухаметова Г.М. Проблемные вопросы привлечения к административной ответственности иностранцев и лиц без гражданства за совершение правонарушений в области миграции населения. [Электронный ресурс] – URL: https://academy-rep.kz/uploads/33ad8dd19a7987997b2e4126989fc797.pdf (дата обращения: 25.03.2025)

13. Кожахметов К.М. Теоретико-правовые основы административной ответственности. – Астана: КАЗГЮУ – 2020. – 318 с.

14. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексi. 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000226 (қаралу уақыты: 28.03.2025)

15. Халықтың көші-қоны туралы Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 22 шілдедегі № 477-IV Заңы. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1100000477 (қаралу уақыты: 02.04.2025)

16. Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі. 2015 жылғы 31 қазандағы № 377-V ҚРЗ. [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1500000377 (қаралу уақыты: 02.04.2025)

17. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне адамдарды Қазақстан Республикасының шегінен тысқары жерге шығарып жіберу кезінде ұстап алу мерзімдерін реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 19 желтоқсандағы № 385-VI ҚРЗ». [Электронды ресурс] – URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2000000385 (қаралу уақыты: 04.04.2025)

18. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Сот кабинеті. [Электронды ресурс] – URL: https://office.sud.kz/index.xhtml. (қаралу уақыты: 08.04.2025)

19. Жампеисов Д., Жампеисов Д. Халықтың көші-қоны саласындағы құқық шығармашылық пен құқық қолдануды жетілдірудің өзекті мәселелері. ҚР заңнама және құқықтық ақпарат институтының Жаршысы. – №3, (70). – 2022. – Б. 138-147

20. Administrative offenses §95-§98. The paragraph is in Germany. [Electronic resource] – URL: https://www.gesetze-im-internet.de/aufenthg_2004/__98.html (date of request: 11.04.2025).

21. llegal residence and regularization in France. [Electronic resource] – URL: https://exil-solidaire.fr/sejourirregulier (date of request 15.04.2025)

22. Кодекс об административных правонарушениях Российской Федерации. Принят Государственной Думой 20 декабря 2001 года. [Электронный ресурс] – URL: https://www.zakonrf.info/koap/ (дата обращения: 18.04.2025)

23. Rethinking the U.S. immigration court system. At the Breaking Point: Rethinking the U.S. Immigration Court System. [Electronic resource] – URL: https://www.migrationpolicy.org/ (date of request: 22.04.2025)

24. Migration policy of Canada. [Electronic resource] – URL: https://canada.by/articles/perspektivy-iosobennosti-migraczionnoj-politiki-kanady-demograficheskij-rost-ekonomicheskij-progress-i-socziokulturnoeraznoobrazie (date of request: 29.04.2025)