ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КЕДЕН ОРГАНДАРЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІН ЖЕТІЛДІРУ: МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Мақалада Қазақстан Республикасының Еуразиялық экономикалық одаққа қатысуы жағдайында кеден органдары қызметінің ұйымдастырушылық-құқықтық және институционалдық негіздерін жетілдіру мәселелері қарастырылады. Мақаланың мақсаты-Еуразиялық экономикалық одаққа қатысу жағдайында Қазақстан Республикасы кеден органдары қызметінің ұйымдық-құқықтық және институционалдық негізін жетілдіру бағыттарын негіздеу, олардың функционалдық және бағалау жүйесіндегі бар теңгерімсіздіктерді анықтау, сондайақ цифрландыруды және сыртқы экономикалық қызметке қатысушылармен өзара іс-қимылды ескере отырып, фискалдық және бақылау функцияларын іске асырудың тиімділігін арттыру жөнінде ұсыныстар әзірлеу. Қазіргі уақытта ұлттық заңнамада кеден органдары өз құзыреті шеңберінде мемлекеттік кірістер органдары ретінде айқындалған, бұл олардың қызметінің жедел бағытының өзгеруіне және өкілеттіктерінің тарылуына алып келді. Соның нәтижесінде мемлекеттің экономикалық және ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге байланысты негізгі функцияларын толық көлемде жүзеге асыру мүмкіндіктері шектелуде. Осыған байланысты авторлар Қазақстан Республикасы мемлекеттік кірістер органдарын институционалдық тұрғыдан жетілдіру қажеттілігіне назар аударады, бұл кеден органдарының фискалдық және бақылау функцияларын жүзеге асыру тиімділігін арттыруға бағытталған.

Зерттеуде құқықтық және салыстырмалы талдауды халықаралық салыстырмалы бағалау көрсеткіштерін қолданумен, сондай-ақ сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларға жүргізілген сауалнама нәтижесінде алынған эмпирикалық деректермен ұштастыратын кешенді әдіснамалық тәсіл пайдаланылды. Зерттеу нәтижелері Қазақстан Республикасындағы кеден органдары қызметінің тиімділігін бағалаудың қолданыстағы жүйесінде құрылымдық теңгерімсіздіктің бар екенін көрсетті: ол негізінен фискалдық нәтижелерге бағытталып, бақылау функцияларын, көрсетілетін қызметтердің сапасын және бизнес-қоғамдастықпен өзара іс-қимыл деңгейін жеткілікті түрде қамтымайды. Сонымен қатар, зерттеу барысында кеден органдарының цифрлық инфрақұрылымындағы бірқатар техникалық және ұйымдастырушылық кемшіліктер анықталып, олардың кедендік қызметтердің тиімділігі мен сенімділігіне теріс әсер ететіні белгіленді.

1. Veenstra A., Heijmann F. The future role of Customs. World Customs Journal. Vol. - 17(2).- 2023.-Р. 13-30.

2. Лаптев Р.А., Коварда В.В., Болычева Е.А. Исследование роли таможенных органов стран ЕАЭС в обеспечении экономической безопасности национальных государств и интеграционного объединения в целом. Вестник Евразийской науки. - №2. – 2021. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://esj.today/PDF/48ECVN221.pdf (дата обращения 08.2024).

3. On customs regulation in the Republic of Kazakhstan: Code of the Republic of Kazakhstan dated December 26, 2017 № 123-VI. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://adilet.zan.kz/eng/docs/K1700000123 (дата обращения 08.2024).

4. Petersane M., Ketners K. Institutional Division оf Customs Administrations. Economic Sdence for Rural Development. Proceedings of the International Scientific Conference. Jelgava. Production and Cooperation in Agriculture Finance and Taxes. Vol. 30. – 2013. - Р. 207-213.

5. Yasui T. Cooperation between Customs and Tax administrations: Lessons Learned from Revenue Authorities (December 2009). WCO Research Paper No.5. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: http://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/topics/research/research-paper-series/revenue.pdf?la=en (дата обращения 09.2024).

6. Kidd M., Crandall W. Revenue Authorities: Issues and Problems in Evaluating Their Success. IMF Working Paper. - 2006. - 93 р. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2016/12/31/Revenue-Authorities-Issues-and-Problems-in-Evaluatingtheir-Success-19814 (дата обращения 09.2024).

7. Pérez Azcárraga A., Matsudaira T., Montagnat-Rentier G., Nagy J., Clark R. Customs Matters: Strengthening Customs Administration in a Changing World. - Washington, DC: International Monetary Fund. 2022. -321 р. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://www.elibrary.imf.org/display/book/9798400200120/CH003.xml. (дата обращения 09.2024).

8. The Logistics Performance Index and Its Indicators. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://lpi.worldbank.org/about (дата обращения 09.2024).

9. Давыдов Р.В. Отечественная и международная практика оценки деятельности таможенных администраций. Вестник Российской таможенной академии. - №1. - 2019. - С. 9-20.

10. Official website of the State Revenue Committee of the Ministry of Finance of the Republic of Kazakhstan. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://kgd.gov.kz/ru/content/rezultaty-sociologicheskih-issledovaniy -1 (дата обращения 10.2024).

11. Проблемы цифровизации: что пошло не так с запуском системы «КЕДЕН». [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://atameken.kz/ru/news/53453-problemy-cifrovizacii-chto-poshlo-ne-tak-s-zapuskom-sistemykeden (дата обращения 10.2024).

12. Заседание Совета по защите прав предпринимателей и противодействию коррупции НПП «Атамекен», 27.04.2022г. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://www.facebook.com/atamekenkz/videos/521670099606615/ (дата обращения 10.2024).