ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ БОЙЫНША БЕЙБІТ ТҰРҒЫНДАРДЫ ӘСКЕРИ ҚАҚТЫҒЫСТАР КЕЗІНДЕГІ ҚОРҒАУ

Женева конвенциясында бейбіт тұрғындарды қарулы қақтығыстардың салдарынан қорғауды құқықтық реттеу басым бағыт болып табылады. Мақаланың мақсаты - Женева конвенцияларының ережелері мен қамқоршы адамдардың құқықтық мәртебесінің ерекшеліктерін анықтау және халықаралық гуманитарлық құқық нормаларының сақталуын халықаралық бақылау тетіктерін жетілдіру бағыттарын негіздеу үшін қосымша I хаттама негізінде қарулы қақтығыстар жағдайында азаматтық халықты қорғауды халықаралық құқықтық реттеуді кешенді талдау болып табылады. Жұмыста авторлар қамқорлық мәртебесі бар азаматтардың санаттарын зерттейді. Оларға, атап айтқанда: мәжбүрлі мигранттар, 15 жасқа дейінгі балалар, әскери қызметке қатысы жоқ журналистер жатады. Мақаланың тақырыбын ашу үшін 1977 жылы 1949 жылғы IV Женева конвенциясының дамуына қабылданған Қосымша I хаттамаға жан-жақты талдау жасалды. Бұл халықаралық құжатта бейбіт тұрғындарға әскери қақтығыс аймағындағы, бірақ қақтығысушы тараптардың азаматтары болып табылмайтындар да, қарулы қақтығыс елдерінің азаматтары болып табылатындарға да қатысты адамдардың кең ауқымын қорғау реттеледі. Мақалада авторлар халықаралық гуманитарлық құқықтың негізгі принциптерін сақтаудың маңыздылығын атап өтеді. Қорытындыда азаматтық халықты қорғау жөніндегі Женева конвенциясы мен Қосымша I хаттаманың ережелерін бұзу фактілерін тергеу жөніндегі халықаралық комиссияның қызметі жанжалдасушы тараптардың комиссияның құзыретін тануына байланысты болмауға тиіс екендігі атап өтілді. Комиссияның құзыреттілік деңгейін, авторлардың пікірінше, Қауіпсіздік Кеңесі, Бас Ассамблея, адам құқықтары жөніндегі Кеңес, Бас хатшы және адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссар анықтауы керек. Комиссия азаматтық халықтың құқықтарын қорғау саласындағы мамандар мен сарапшылардан, сондай-ақ қажеттілігі соғыс қимылдары процесінде қалыптасатын жағдайларға байланысты басқа сарапшыларданда тұруы тиіс.

1. The Geneva Conventions and their Commentaries. – Available at: - URL: https://www.icrc.org/en/law-andpolicy/geneva-conventions-and-their-commentaries (accessed: 21.12.2024).

2. Geneva convention relative to the protection of civilian persons in time of war of 12 august 1949. Available at: - URL: https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes (accessed: 21.12.2024).

3. Fundamentals of international human rights law. Available at: - URL: https://www.un.org/en/about - (accessed: 21.12.2024).

4. International humanitarian law. Available at: - URL: https://civil-protection-humanitarianaid.ec.europa.eu/what/humanitarian-aid/international-humanitarian- law_ (accessed: 21.12.2024).

5. Geneva Convention relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War (Fourth Geneva Convention). Available at: - URL: https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/ (accessed: 21.12.2024).

6. Kubo Maсак, Ellen Policinski In pursuit of a treaty's soul: a study of the object and purpose of the fourth Geneva convention. Available at: - URL: https://www.cambridge.org/core/journals/international-and-comparative-lawquarterly/article/ (accessed: 21.12.2024).

7. Kubiak М. Basic principles of international humanitarian law of armed conflict. Security dimensions. – 2023. №46. Р. 21-31

8. Lawrence Hill-Cawthorne. Internment in International Armed Conflict under IHL. Available at: - URL: https://www.researchgate.net/publication/ (accessed: 21.12.2024).

9. Nils Melzer. International humanitarian law a comprehensive introduction. Available at: - URL: https://www.jep.gov.co/sala-de-Prensa/Documents /4231_002-IHL_WEB_13.pdf (accessed: 21.12.2024)

10. Van Bergen L. Military medicine. Cambridge History of the First World War. Cambridge University Press. — 2022. — 309 р.

11. 2024 ICRC report on IHL and the challenges of contemporary armed conflicts. Available at: - URL: https://www.icrc.org/en/report/2024-icrc-report-ihl-challenges (accessed: 21.12.2024)

12. Frequently asked questions on the rules of war. Available at: - URL: https://www.icrc.org/en/document/ihlrules-of-war-FAQ-Geneva-Conventions (accessed: 21.12.2024)

13. Vasanta Seneviratne. Protection of civilians during armed conflicts: an assessment of States' obligations from the perspective of international law, with a particular focus on Sri Lanka. Available at: - URL: https://link.springer.com/referenceworkentry/ (accessed: 21.12.2024).

14. Article 140 - Central Agency. Available at: - URL: https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gciv1949/article-140?activeTab=undefined (accessed: 21.12.2024).

15. Marla B. Keenan, Lexander Willia Beadle. Operationalizing Protection of Civilians in NATO Operations. Available at: - URL: https://www.airuniversity.af.edu/Portals/10/ASPJ_French/journals_E/Volume-08_Issue4/keenan_e.pdf (accessed: 21.12.2024).

16. Additional Protocol to the Geneva Conventions of August 12, 1949, concerning the Protection of Victims of International Armed Conflicts, of June 8, 1977 (Protocol I) (as amended). Available at: - URL: https://constitution.garant.ru/act/right/megdunar/2540377/ (accessed: 21.12.2024).

17. Ahmad M., Alakash N., Altaany H. M., Abuirmilah B. Enhancing the Implementation of International Humanitarian Law in Conflict Zones: A Comprehensive Review. Available at: - URL: https://www.researchgate.net/publication/381791980_Enhancing_the_Implementation_of_International_Humanitarian_Law_in_Conflict_Zones_A_Comprehensive_Review (accessed: 21.12.2024).

18. Daniele L. Incidentality of the civilian harm in international humanitarian law and its Contra Legem antonyms in recent discourses on the laws of war. Journal of Conflict and Security Law. – 2024. Vol. 29. P. 21-54

19. Khan G. A. Protection of Civilians in War: The Role of International Humanitarian Law. Available at: - URL: https://www.researchgate.net/publication (accessed: 21.12.2024).

20. Сonvention relating to the status of stateless persons. Available at: - URL:https://www.unhcr.org/ibelong/wpcontent/uploads/ (accessed: 21.12.2024).

21. Hybrid Wars. Available at: - URL: https://ru.wikipedia.org/wiki (accessed: 21.12.2024).

22. International Hum anitarian Fact-finding Com m ission: its potential. Available at: - URL: https://henley.austlii.edu.au/au/journals/AJHR/1999/26.pdf (accessed: 21.12.2024).