ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ДЕЛДАЛДЫҚТЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУДІҢ КЕЙБІР АСПЕКТІЛЕРІ ТУРАЛЫ

Мақала халықаралық құқықтағы делдалдық институтын құқықтық реттеуді жетілдірудің проблемалары мен бағыттарын талдауға арналған. Авторлар делдалдық қызметті реттейтін қолданыстағы халықаралыққұқықтық нормаларды талдап, делдалдық институтын тиімді қолдануға кедергі келтіретін реттеу саласындағы бар проблемаларды айқындайды. Мақаланың мақсаты – халықаралық құқықтағы делдалдық институтын құқықтық реттеудің қазіргі жай-күйіне кешенді талдау жасау, оның нормативтік бекітілуі мен практикалық қолданылуындағы негізгі мәселелерді анықтау, сондай-ақ халықаралық қауіпсіздікке төнетін қазіргі заманғы сын-қатерлер мен халықаралық қатынастардың даму үдерістерін ескере отырып, делдалдықтың халықаралыққұқықтық тетіктерін жетілдіру қажеттілігін негіздеу.

Жеке назар халықаралық қатынастардағы делдалдықтың дамуындағы қазіргі заманғы үрдістерге және халықаралық ұйымдар тәжірибесіне аударылады. Жүргізілген талдау негізінде делдалдық жөнінде жаңа әмбебап халықаралық шарт әзірлеу қажеттілігі тұрғысынан құқықтық реттеуді жетілдіру бағыттары ұсынылады. Күтілетін нәтижелер: делдалдықты реттейтін қолданыстағы халықаралық-құқықтық нормалардағы олқылықтар мен қайшылықтарды анықтау; халықаралық практикадағы делдалдық пен медиация институтының дамуындағы қазіргі заманғы үрдістерді жүйелеу; делдалдық жөніндегі әмбебап халықаралық шартты әзірлеудің орындылығын негіздеу; халықаралық ұйымдар шеңберінде медиацияны институционалдандыруға қатысты ұсыныстарды тұжырымдау, соның ішінде халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешудің тиімділігін арттыруға және жаһандық тәуекелдерді, оның ішінде ядролық қатерлерді азайтуға бағытталған мамандандырылған халықаралық медиациялық платформаларды құру.

Мақалада сондай-ақ халықаралық ұйымдар аясында медиацияны институционалдандырудың даму үрдісі талданады және халықаралық қақтығыстарды кешенді түрде шешу, соның ішінде ядролық қатерлерді азайту үшін мамандандырылған халықаралық платформалар (медиациялық хабтар) құру ұсынылады.

1. Лебедева М.М., Морозов В.М., Райнхардт Р.О., Шебалина Е.О. Технологии международного посредничества: аналитический доклад. — М.: МГИМО-Университет, 2024. — 27 с.

2. ICSID публикует статистику по количеству дел за 2025 год: пресс-релиз от 17 февраля 2026 г. [Электронный ресурс]. – Available at: URL: https://icsid.worldbank.org/news (дата обращения: 12.03.2026).

3. United Nations Mediation Support Unit Factsheet 2025 [Электрондық ресурс]. – New York: United Nations, 2025. – Қолжетімді: Available at: https://peacemaker.un.org/en/mediation-support-unit/mediation-support-unit (қаралған күні: 12.03.2026).

4. United Nations. Guidance for Effective Mediation. — New York : United Nations, 2012. — 25 p. [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://digitallibrary.un.org/record/4026222/files/1387704EN.pdf (дата обращения: 08.08.2025).

5. Конвенция о мирном решении международных столкновений (Гаага, 5 (18) октября 1907 г.). [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1010689 (дата обращения: 01.08.2025).

6. Квернадзе Н. Б.Тайный канал палестино-израильских переговоров в Норвегии в исследованиях Хильде Вааге [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://elib.bsu.by/bitstream (дата обращения: 03.08.2025).

7. Лунёв С. И. Советско-индийские отношения (1955–1971 гг.): рождение дружбы // Вестник МГИМО-Университета. — 2017. — № 2(53). — С. 24–51. — DOI: 10.24833/2071-8160-2017-2-53-24-51. — Available at: URL: https://www.vestnik.mgimo.ru/jour/article/view/684/668?locale=ru_RU (дата обращения: 03.08.2025).

8. Segura R., Mechoulan D. Made in Havana: How Colombia and the FARC Decided to End the War. — New York : International Peace Institute, 2017. — 39 p. — Available at: URL: https://www.ipinst.org/wpcontent/uploads/2017/02/IPI-Rpt-Made-in-Havana.pdf (дата обращения: 06.08.2025).

9. Сарсембаев М. А. Международное право. Особенная часть. — Алматы, 1999. — 284 с.

10. Устав Организации Объединённых Наций (26 июня 1945 г.) [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://www.un.org/ru/about-us/un-charter/full-text (дата обращения: 11.08.2025).

11. Резолюция Генеральной Ассамблеи ООН № 65/283 от 22 июня 2011 г. «Укрепление роли посредничества в мирном урегулировании споров, предотвращении и разрешении конфликтов» [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://docs.un.org/ru/ (дата обращения: 10.08.2025).

12. ОБСЕ. Посредничество и содействие диалогу в контексте ОБСЕ : справочное руководство. — 2014. — Available at: URL: https://www.osce.org/ru/secretariat/155196 (дата обращения: 10.08.2025).

13. Конвенция по примирению и арбитражу в рамках СБСЕ (15 декабря 1992 г.) [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://www.osce.org/ru/court-of-conciliation-and-arbitration/446131 (дата обращения: 09.08.2025).

14. Шевчук Н.В., Сачик А.А. Посредничество ЕС: эволюция подходов в контексте урегулирования современных конфликтов // Постсоветские исследования. — 2021. — № 4(6). — С. 479–487. [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://cyberleninka.ru/article/n/posrednichestvo-es-evolyutsiya-podhodov- (дата обращения: 10.08.2025).

15. Готтшалк К. Шесть десятилетий африканской интеграции: достижения и неудачи // Ученые записки Института Африки РАН. — 2024. — № 2. — С. 24–39. [Электронный ресурс]. — Available at: URL: https://cyberleninka.ru/article/n/shest-desyatiletiy-afrikanskoy-integratsii-dostizheniya-i-neudachi (дата обращения: 07.08.2025).

16. Қазақстан Республикасының «Медиация нәтижесінде қол жеткізілген халықаралық бітімгершілік келісімдер туралы Біріккен Ұлттар Ұйымының Конвенциясын ратификациялау туралы» Заңы, 2022 жылғы 25 сәуірдегі № 116-VII/ [Электрондық ресурс]. Available at: URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2200000116 (қолданылған күні: 12.08.2025).