АТЫРАУ ОБЛЫСЫНДА МҮМКІНДІГІ ШЕКТЕУЛІ АДАМДАРДЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ САЛАЛЫҚ БЕЙІНІ ЖӘНЕ ГЕНДЕРЛІК АЛШАҚТЫҚ

Мақала Қазақстан Республикасы Атырау облысының мысалында мүмкіндігі шектеулі адамдарды жұмыспен қамтудың салалық құрылымын (бұдан әрі - МША) және өңірлік деңгейде еңбек белсенділігі мен жұмысқа орналасудағы гендерлік алшақтықты зерделеуге арналған. Мүгедектігі бар адамдардың жұмыспен қамтылуын талдаудың теориялық тәсілдері, гендерлік айырмашылықтарды өлшеудің әдіснамалық құралдары (сипаттамалық статистика, регрессиялық талдау), сондай‑ақ МША үшін жұмыс орындарының қолжетімділігіне әсер ететін өңірдің әлеуметтік-экономикалық бейінінің ерекшеліктері қарастырылады. Талдау негізінде Атырау облысындағы еңбек нарығының инклюзивтілігін арттыру бойынша практикалық ұсынымдар ұсынылады. Мақаланың мақсаты-Атырау облысындағы мүмкіндігі шектеулі жандарды жұмыспен қамтудың салалық бейінін кешенді зерттеу және жұмыспен қамтудың инклюзивтілігін арттыру бойынша іс жүзінде негізделген ұсынымдар әзірлеу мақсатында өңірлік еңбек нарығындағы гендерлік алшақтықтың ауқымын, себептері мен тетіктерін анықтау. Мақсатқа жету үшін Атырау облысының экономикалық‑салалық құрылымы сипатталып, жұмыс күшіне негізгі сұранысты, еңбек белсенділігіндегі гендерлік айырмашылықтарды, мүмкіндігі шектеулі адамдардың жұмыспен қамтылуы мен кірістер деңгейіндегі айырмашылықтарды және гендерлік алшақтықты айқындайтын секторлар айқындалды. Билік органдарына, жұмыспен қамту қызметтеріне және жұмыс берушілерге аймақтағы қайта даярлау, жұмыс орындарын бейімдеу және инклюзивті жалдауды ынталандыру бағдарламаларын дамыту бойынша ұсыныстар берілді.

1. Киреева А.А., Курмашева М.Т. Қазақстандағы әйелдердің қаржылық инклюзия деңгейін бағалау: құрылымдық факторлардың эмпирикалық талдауы. Экономика: стратегия және практика. – 2025. – №20(2). – С. 104-121.

2. Saluja O.B., Singh P., Kumar H. Barriers and interventions on the way to empower women through financial inclusion: A two decades systematic review (2000-2020). Humanities and Social Sciences Communications. – 2023. – № 10. – С.148

3. Окутаева С.Т., Смагулова З.К., Муканова А.С. Особенности трудоустройства в Республике Казахстан. // Вестник университета «Туран» –2024 – №2(102). С.79-93

4. Banks L. M., Davey C., Shakespeare T., Kuper H. Disability-inclusive responses to COVID-19: Lessons learnt from research on social protection in low- and middle-income countries. World Development. – 2020. – №137. – P.1-4

5. Мухамадиева А.А., Байкенов Ж.Е., Бордияну И.В., Алпысбаев К.С. Гендерное неравенство на рынке труда в Казахстане. Вестник Московского университета. Серия 6. Экономика. – 2024. – №5. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/gendernoe-neravenstvo-na-rynk truda-v-kazahstane (дата обращения: 11.10.2025).

6. Коленникова О.А. ВЛИЯНИЕ ИНВАЛИДНОСТИ НА ВОВЛЕЧЕННОСТЬ РАБОТНИКОВ В НЕСТАНДАРТНУЮ ЗАНЯТОСТЬ. Международный журнал гуманитарных и естественных наук. – 2021. – №10- 1. – URL: https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-invalidnosti-na-vovlechennost-rabotnikov-v-nestandartnuyuzanyatost (дата обращения: 11.10.2025).

7. Казбекова З.Г. Повышение занятости инвалидов как резерв увеличения демографического дивиденда в России. Журнал факультета государственного управления МГУ имени М.В. Ломоносова «Государственное управление. Электронный вестник». – № 100 (2023). – С.89-99.

8. Анализ положения в области народонаселения в Республике Казахстан. – URL: https://kazakhstan.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/АНАЛИЗ ПОЛОЖЕНИЯ.pdf

9. Демографические тренды в Казахстане по итогам 2023 года, долгосрочные вызовы и их влияние на пенсионную систему. – URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-aktogay/press/article/details/171525

10. Топилин А. В., Ладик М. В. Реализация трудового потенциала инвалидов в Китае: новые возможности в эпоху цифровизации // ДЕМИС. Демографические исследования. 2022. Том 2. № 4. С. 10-24.