ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТЕҢСІЗДІК ДЕҢГЕЙІНЕ БЮДЖЕТТІК ШЫҒЫНДАР МЕН КВАЗИМЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЖЫЛАНДЫРУДЫҢ ӘСЕРІН БАҒАЛАУ

Қазақстан Республикасында табыстық теңсіздіктің сақталуы жағдайында мемлекеттік қайта бөлу тетіктерінің тиімділігін бағалау ерекше маңызға ие. Зерттеудің мақсаты – бюджеттен қаржыландырылатын әлеуметтік шығыстар мен квазимемлекеттік қаржыландырудың экономикалық теңсіздік көрсеткіштеріне ықпалын сандық тұрғыда бағалау. Зерттеудің эмпирикалық базасы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің, Ұлттық статистика бюросының және «Даму» қорының 2020–2024 жылдардағы ресми деректеріне негізделген. Зерттеу барысында индекстік, корреляциялық және салыстырмалы талдау әдістері, сондай-ақ табыстардың саралану көрсеткіштері (Джини коэффициенті, децильдік және квинтильдік алшақтықтар, децильдік коэффициент) қолданылды.

Зерттеу нәтижелері бюджет шығыстары мен квазимемлекеттік қаржыландыру көлемінің өсуі табыстық теңсіздіктің тұрақты төмендеуімен қатар жүрмейтінін көрсетеді. Әлеуметтік шығыстар мен теңсіздік көрсеткіштері арасында әлсіз байланыс анықталды, ал квазимемлекеттік құралдардың төмен табысты топтардың жағдайын жақсартуға ықпалы шектеулі болып отыр. Сонымен қатар бюджет және квазимемлекеттік қаржыландыру динамикасының жоғары үйлесімділігі байқалғанымен, бұл табыстарды қайта бөлу әсеріне әкелмейді. Алынған нәтижелер мемлекеттік қолдау көлемінен гөрі оның құрылымы, бағыттылығы және институционалдық іске асырылу тетіктері шешуші рөл атқаратынын көрсетеді. Зерттеудің ғылыми жаңалығы бюджет және квазимемлекеттік қаржыландыруды табыстарды қалыптастырудың өзара байланысты арналары ретінде кешенді бағалауда және олардың тиімділігін шектейтін құрылымдық факторларды айқындауда көрінеді.

1. Министерство финансов Республики Казахстан. Расходы республиканского бюджета в 2024 году [Электронный ресурс] - URL: https://www.gov.kz/memleket/ (дата обращения: 20.01.2025).

2. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Основные показатели дифференциации доходов населения Республики Казахстан (II квартал 2024 г.) [Электронный ресурс] - URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/ (дата обращения: 20.01.2025).

3. АО «НУХ «Байтерек». Фонд «Даму» – вклад МСБ в экономику растет с каждым годом [Электронный ресурс]. - URL: https://baiterek.gov.kz/ru/pr/media/stati (дата обращения: 20.01.2025).

4. Anderson E., Jalles d’Orey M.A., Duvendack M., & Esposito L. Does government spending affect income inequality - A meta-regression analysis. Journal of Economic Surveys. 2017. №31(4). Р. 961–987.

5. Sánchez A., & Pérez-Corral, A. Government social expenditure and income inequalities in the European Union. Hacienda Pública Española / Review of Public Economics. 2018. №227(4), Р.133–156.

6. Niehues J. Social spending generosity and income inequality: A dynamic panel approach. IZA Discussion Paper No. 5178 / SOEPpapers. 2011. № 3. Р. 36 - 37.

7. Blancheton B., & Chhorn D. Government intervention, institutional quality, and income inequality: Evidence from Asia and the Pacific. Asian Development Review. 2021. № 38 (1), Р.176–206.

8. Durongkaveroj W. Structural transformation, income inequality and government expenditure: Evidence from international panel data. Journal of Economics Malaysia 2022. №56 (3), Р. 29–44.

9. Isiaka A., Mihailov A., & Razzu G. Government spending reallocations and inequality: Evidence from middleincome countries. Empirical Economics. 2025. №69 (3). Р.1229–1257.

10. Płatkowski P., & Lechman E. Reducing income inequalities through government expenditures on education: Evidence for European countries. Applied Economics Letters. - 2024. – Available at: — URL:https://doi.org/10.1080/13504851.2024.2360655 (accessed: 09.07.2025).

11. Ahuja D., & Pandit D. Social spending as a development tool: Evidence from developing countries. European Journal of Government and Economics. 2022. №11(1), Р. 1–22.

12. Shahbaz M., Bhattacharya M., & Mahalik M. K. Finance and income inequality in Kazakhstan: Evidence since transition with policy suggestions. Applied Economics. 2017. №49 (52). Р.5337–5351.

13. Turchekenova R. A., Zhanseitov A. T., & Rakhimzhanova R. A. The relationship between salary levels and economic convergence in Kazakhstan with policy suggestions. Вестник Карагандинского университета. 2021. Серия Экономика. №4. Р. 101–107.

14. Bekbossinova A.S., Kireyeva A.A., & Vasa L. The influence of social and economic factors on the emergence of inequality in the regions of Vestnik Karagandinskogo universiteta. 2023. Seriya Ekonomika.2023. Серия Экономика. №4. Р. 57-65.

15. Kireyeva A. A., Nurbatsin A. S., & Khalitova M. M. Assessing inequality of income distribution and education in the regions of Kazakhstan. Economy of Regions. 2023. №19 (3). Р.741–752.

16. Sermagambet U., Satpayeva Z., Smagulova G., Urban W., & Yessenzhigitova R. Socio-economic inequality in Kazakhstani regions: Assessment and impact on regional development management. Problems and Perspectives in Management. 2022. №20 (3). Р. 487–500.

17. Turkebayeva K., Bekturganova M., Sabden O., Dauliyeva G., & Kenzhegulova G. Assessment of the relationship between inequality, income and economic growth in the regions of Kazakhstan. Problems and Perspectives in Management. 2022. №20 (2). Р. 511–521.

18. Tleuberdinova A., Nurlanova N., Andreyeva G., & Alzhanova F. Regional and sectoral wage disparities as a reflection of inequality: The case of Kazakhstan. Problems and Perspectives in Management. 2024. №22 (4). Р. 444–459.

19. Nurlanova N.K., Dnishev F.M., Alzhanova F.G., & Saparbek N.K. Inequality of labor income in Kazakhstan’s regions: Trends, causes and opportunities for reduction. Economy: strategy and practice. 2024. №19 (3). Р. 86–102.

20. Zeinolla S.Z., Tleppayev A.T., Kerimbaev R.K., & Spankulova L. The role of education in reducing income inequality: A regional analysis of Kazakhstan. Eurasian Journal of Economic and Business Studies. 2025. № 69(2). Р. 34–50.

21. Yeshpanova D.D., Shokamanov Y.K., Sultanova Z.M., & Bekzhanova T.K. Influence of social transfers on income inequality in Kazakhstan. Bulletin of KazUEFMT. 2023. № 4 (53). Р. 57–65.

22. Temerbulatova Z.S., Kondybayeva S., & Sagynbayeva A. Income differentiation in Kazakhstan: An in-depth examination of its economic and social drivers. Economic Series of the Bulletin of L. N. Gumilyov ENU. 2024. №2. Р.91–103.

23. Министерство финансов Республики Казахстан. Раздел «Деятельность», Отчет об исполнении республиканского бюджета Республики Казахстан по годам [Электронный ресурс] — URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/minfin/documents (дата обращения: 12.01.2025).

24. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. Раздел «Динамические ряды статистики уровня жизни». [Электронный ресурс] — URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/labor-and-income/stat-life/ (дата обращения: 12.01.2025).

25. International Monetary Fund. The Fiscal Transparency Code. – Available at: — URL: https://www.imf.org/external/np/fad/trans/Code2019.pdf (accessed: 29.03.2025)

26. АО «Фонд развития предпринимательства «Даму». Годовые отчеты Фонда развития предпринимательства «Даму». [Электронный ресурс] — URL: https://damu.kz/ru/o-fonde/otchetnost-fonda/ (дата обращения: 15.01.2025).

27. Республика Казахстан. Бюджетный кодекс Республики Казахстан от 15 марта 2025 года № 171-VIII. [Электронный ресурс] — URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2500000171 (дата обращения: 29.03.2025).