ОҚУШЫЛАРҒА КӘСІБИ БАҒДАР БЕРУ МӘСЕЛЕЛЕРІНІҢ ЗЕРТТЕЛУ ДӘРЕЖЕСІ

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы білім беру жүйесінің негізгі міндетін ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, сондай-ақ ғылым мен тәжірибе жетістіктері негізінде тұлғаны қалыптастыру және кәсіби дамыту үшін жағдайлар жасау деп айқындайды. Бұл жаңа білім беру технологияларын енгізуді, білім беруді ақпараттандыруды және жаһандық коммуникациялық желілерге қолжетімділікті қамтамасыз етуді қамтиды [1]. Қазіргі білім берудің басты мақсаты – жан-жақты дамыған, тез бейімделетін, жоғары адамгершілік қасиеттерге ие әрі бәсекеге қабілетті тұлғаны тәрбиелеу. Бұл мақсатқа жету үшін заманауи ғылыми және әдіснамалық білімге ие, шығармашылықты дамытуға және тиімді оқытуға қабілетті мұғалімдерді даярлау қажет. Білім мазмұнын жаңарту білім беру жүйесінің дамуындағы жаңа кезеңді білдіреді. Аталған мақалада оқушылардың кәсіби бағдарлануы мәселесінің отандық және шетелдік зерттеулердегі зерттелу деңгейі талданып, «мамандық» ұғымының педагогикалық және психологиялық мәні қарастырылады. Мақаланың мақсаты-Оқушылардың кәсіптік бағдарлауының теориялық-әдіснамалық және психологиялық-педагогикалық негіздерін талдау, оның отандық және шетелдік зерттеулерде зерттелу деңгейін анықтау, сондай-ақ білім берудің заманауи жаңартылған мазмұны мен педагог кадрларды даярлауға қойылатын талаптар контекстінде мамандық ұғымының мәнін ашу. Оқушыларға кәсіби бағдар беру мәселелерінің зерттелу дәрежесінің сипаты педагогикалық, ғылыми-әдістемелік, психологиялық теориялар мен оқыту тәжірибесінің қазіргі заманғы даму деңгейімен анықталады. Кез келген оқу әрекетінің көп факторлылығы, құрылымдық күрделілігі мен жүйелілігі зерттеушілерді ғылыми талдау пәніне оқу-тәрбие процесінің заңдылықтарын зерттеу мен анықтаудың кешенді әдістерін қолдануға міндеттейді.

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. Алматы: - 2010. - 6 б.

2. Super D. E. A life-span, life-space approach to career development // Career choice and development. - San Francisco: Jossey-Bass. 1990. P. 197–261.

3. Бейсенова Ж.Ж. Жоғары сынып оқушыларының кәсіби өзіндік анықталуындағы мамандық таңдаулары мен өзіндік бағалау ерекшеліктерін зерттеу. Психология ғылымдарының канд.диссерт // Ж.Ж.Бейсенова; М.О.Әуезов атын. Оңтүстік Қазақстан мем. Ун-ті; Ғыл.жет.:Жақыпов С.М., Бердібаева С.К.- Алматы: - 2004. – Б 23-25

4. Карибаева Г. М. Кәсіби іс-әрекеттің мотивациялық құрылымының ерекшеліктері: психология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация / Г. М. Карибаева ; ғылыми жетекші С. М. Жақыпов. - Алматы -2003. - 145 б.

5. Қалымбетова Э.К. Кәсіпке бейімделу мен кәсіби мәнді құндылық бағдарларды қалыптастыру ерекшеліктері. Психол.ғыл.канд...дис. Э.К.Қалымбетова; Әл-Фараби атын. Қаз.ұлттық ун-ті;ғыл.жетекші Жақыпов С.М.-Алматы: -2005.-148 б.- Библиогр.: - Б.117-124.

6. Мүсілімов Әли. Оқушыларды еңбекке даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері. Педагогика ғыл.д-ры дис./Ә.Мүсілімов; Қазақтың Ы.Алтынсарин атын.білім.акад: Ғыл.кеңесші Момынбаев Б.К.-Алматы: -2003. - 350 б.

7. Маханов Т. Ш. Болашақ кәсіптік оқыту мұғалімінің оқушыларды конструкторлық-технологиялық ісәрекетке баулудағы кәсіби-педагогикалық іскерліктерінің жүйесін қалыптастыру: Пед.ғыл.канд...дис/ Т.Ш.Маханов. М.О.Әуезов атын. Оңтүстік Қазақстан мем университеті. Ғыл.жет: Мұсабеков О.Ү, Камалов Ю.Н. – Астана: -2010.- 195 б.

8. Исаева К.Р Кәсіби бағдар беру жұмысын ұйымдастыру мүмкіншіліктері // Қ. Р. Исаева, Д. К. Бакей / ҚарМУ хабаршысы. Педагогика сериясы. Вести.ҚарГУ.Сер.педагогика.- №3(43) - 2006 - Б.18-23.

9. Мұхамбетжанова Г.З.Кәсіби бағдар беру//Г.З.Мұхамбетжанова. Білім-Инфо.- №1-2.-2008 - Б. 48-51

10. Умирзакова М.А. Кәсіби бағдар беруді тиімді ұйымдастыру-халықты жұмыспен қамтудың бір бағыты ретінде// М.А.Умирзакова. Ізденіс.Гуманитарлық ғылымдар сериясы. Поиск.Серия гуманитарных наук.- №4.- 2012.- Б.43-47

11. Әбішева Р. Кәсіби бағдар берудің көшбасшысы// Р.Әбішева. Айқын.- №39.-2017 - 5 б.

12. Садырова М. С., Мухтарова К. С., Макашева К. Н. Қазақстан мектептерінің түлектері арасында кәсіптік бағдар беру жұмысы бойынша білім беру практикасы: мәселелері мен шешу жолдары //Journal of Educational Sciences - 2024. - Б. 2520-2634

13. Методика профессионального ориентирования школьников в условиях информатизации образования: монография / О. З. Имангожина. Рос. акад. естествознания, Издат. дом Акад. Естествознания. Нац. акад. образования им. И. Алтынсарина. - Москва: Изд. дом Академии естествознания, - 2015. - 147 с., ил.; . - Библиогр.: С. 137-145.

14. Кәсіптік бағдар жұмысы жағдайында оқушылардың кәсіби өзін-өзі анықтауын қалыптастыру мәселесі // Bulletin of Ablai Khan KazUIRandWL: Series Pedagogical Sciences, - 2024. Complementary Index. Авторы: Нуркенова, Г. К.,Гелишли, Ю.,Мамерханова, Ж. М. - 89 б.

15. Frank Parsons. Choosing a vacation Бостон: Houghton Mifflin, 1909. – 165 р.

16. John Holland. Making a vocational choice– Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1973. – 160 р.

17. Donald Super. The psychology of careers– Нью-Йорк: Harper & Brothers, 1957. – 347 р.

18. Eli Ginzberg. Occupational choice An approach to a general theory. – Нью-Йорк: Columbia University Press, 1951. – 220 p.

19. Savickas M. L. Career construction theory // Career development and counseling: Putting theory and research to work / ed. by S. D. Brown, R. W. Lent. - Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2005. - P. 42–70

20. Anna Miller. Learning, decision, making Miller-Tiedeman, A. Career decision making and its evaluation. Journal of Career Education,. № 5(4), 1979- P.15–20.

21. Tony Watts. Career guidance and public Policy, Watts, A. G. Career guidance and public policy. In B. Hiebert & J. Borgen (Eds.), Career guidance and public policy: Bridging the gap 2005. P.44–53.

22. Климов Е. А. Психология профессионального самоопределения, 4-е издание. Москва: Академия, 2010. 10-c

23. Марков А.К. Формирование мотивации учения в школьном возрасте: Пособие для учителя. - М.: Просвещение, 1983. - 96 с.

24. Сластенин В. А. Педагогика: Учебник и практикум для вузов 3-е издание, переработанное и дополненное. Москва: Издательский центр «Юрайт», -2025 года. Общий редактор - В. А. Сластёнин. Р.100-105

25. Якунин В. А. Психологические проблемы профессионального самоопределения // Вестник ЛГУ. - 1986. - Сер. 6 (Психология, педагогика), вып. 3.c. - С.89-95

26. Батышев С. Ю. Реформа профессиональной школы: Опыт, поиск, задачи, пути реализации. Москва: Высшая школа, -1987. 340 с.

27. Felix Rauner. Grundlagen beruflicher Bildung - Mitgestalten der Arbeitswelt. 2017. 89-р; Berufliche Kompetenzdiagnostik mit COMET 2018; Measuring and Developing Professional Competences in COMET 2021. - 100 р.

28. Susanne Kraatz. Career guidance in the digital context: trends in Germany» 2021. - Р.56-61.

29. Peter F. E. Sloane. Modellversuchsforschung - Überlegungen zu einem wirtschaftspädagogischen Forschungsansatz. 1992. - 123 р.

30. Tillmann Grüneberg. Begabung und Studienwahl. Элизабет Понокни-Селиґер (Elisabeth Ponocny-Seliger). PIAAC-Studie: Einfluss von Kindern auf berufliche Kompetenzen. 2014. Р. 55-60

31. Elisabeth Ponocny-Seliger - ‘Technical Communication in Assembly Instructions’ Journal of Business and Technical Communication 2016. Р. 55-60

32. Nurten Karacan-Özdemir; Ersoy Çarkıt - Karacan Özdemir, N. Qualitative exploration of career adaptability of Turkish adolescents. Australian Journal of Career Development, № 28(2). 2019. Р. 62-70