БИОЛОГИЯДАН ҰЛТТЫҚ БІРЫҢҒАЙ ТЕСТТІҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ ЖӘНЕ ПСИХОМЕТРИЯЛЫҚ ВАЛИДАЦИЯСЫ: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАРҒА ҚАРАЙ (AQA, A-LEVEL МЫСАЛ РЕТІНДЕ)

Мақалада Қазақстандағы Ұлттық бірыңғай тестілеудің (ҰБТ) биология пәні бойынша тест сапасын бағалауға бағытталған кешенді зерттеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеудің мақсаты Раш моделі бойынша психометриялық талдауды және танылған халықаралық эталонмен (AQA A-Level Biology) сыртқы мазмұнды салыстыруды қамтитын кешенді тәсілді пайдалана отырып, 2025 жылғы эмпирикалық деректер негізінде ЕО биология тестінің психометриялық қасиеттері мен мазмұндық жарамдылығын бағалау болып табылады. 2025 жылғы мәліметтер негізінде Раш моделін қолдану арқылы психометриялық талдау, сондай-ақ британдық AQA A-Level Biology бағдарламасымен мазмұндық бенчмаркинг жүргізілді. Салыстыру Блум таксономиясының когнитивті деңгейлерінің бөлінуі, бағалау мақсаттары (Assessment Objectives) және математикалық дағдылардың интеграциялану дәрежесі бойынша жүргізілді. Нәтижелер ҰБТ тапсырмаларының басым бөлігінің қанағаттанарлық психометриялық сипаттамаларын растады. Дегенмен, құрылымдық теңгерімсіздік анықталды: тесттің 59,1%-ын репродуктивті деңгейдегі тапсырмалар (AO1) құрайды, ал білімді қолдану мен талдау дағдылары (AO2/AO3) жеткіліксіз ұсынылған. Сондай-ақ заманауи бағыттардың, соның ішінде генетикалық технологиялардың фрагментарлы түрде қамтылуы атап өтілді. Алынған мәліметтер негізінде ҰБТ форматын жаңғырту бойынша практикалық ұсыныстар тұжырымдалды. Авторлар жоғары когнитивті деңгейдегі тапсырмалардың үлесін арттыруды, міндетті математикалық компонентті енгізуді және сарапшылық-академиялық валидация механизмдерін күшейтуді ұсынады. Ұсынылған шаралар емтиханның диагностикалық құндылығын және оның халықаралық білім беру стандарттарына сәйкестігін арттыруға бағытталған, бұл жоғары оқу орындарына абитуриенттерді сапалы іріктеу үшін өте маңызды.

1. Abdrasilov B., Niyazov T., Baizhaov N., Altybaeva Sh., Iskakova A., & Umerbaeva G. Unified National Testing: History, Experience, Perspective. Astana: National Test Center, - 2024 -. 25 р.

2. Алтыбаева Ш, Сагиндиков И., Жабаева Г, & Шакралиева Ш. Валидация содержания теста по информатике в рамках ЕНТ: экспертная оценка и психометрический анализ. Научно-педагогический журнал «Білім-Образование», - 2025. – C. 68–82.

3. Национальный центр тестирования МОН РК. Вопросы тестирования – 2020. - № 1(12). [Электронный ресурс] — URL: https://testcenter-zhurnal.kz/index.php/sap/article/view/

4. Портал электронного правительства Республики Казахстан. (б.д.). ЕНТ в Казахстане: подготовка и порядок проведения. Получено 6 января 2026.

5. Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет». О внесении изменений в приказ Министра просвещения Республики Казахстан от 3 августа 2022 года № 348. (Приказ от 28 декабря 2024 года № 500)

6. Bloom B. S. Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. New York: David McKay Company. -1956. – 45 р.

7. AQA AS and A-level Biology specification - 2020. №1 (5). –Р. 7401-7402.

8. Didarbekova N., Altybaeva S., Abdrasilov B., & Karkenova A. Advancing digital item development in Asian assessment systems: Insights from Kazakhstan's Unified National Testing. Frontiers in Education, 10, 1654674. - 2025. – 45 р.

9. Landis J. R., & Koch G. G. The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, - 1977. №33 (1). –P.159–174.

10. OECD Reviews of Evaluation and Assessment in Education. OECD Publishing. [Электронный ресурс] — URL: https://doi.org/10.1787/22230955 OECD. 2019.

11. Winsteps.com. (б.д.). Rasch analysis. Получено 5 января 2026, [Электронный ресурс] — URL: https://www.winsteps.com/winman/raschanalysis.htm

12. Study from Home. (б.д.). What Topics Are Covered in AQA A Level Biology Получено 6 января 2026. [Электронный ресурс] — URL: https://www.studyfromhome.co.uk/how-it-works/what-topics-are-covered-in-aqa-alevel-biology-7402

13. Winsteps.com. (б.д.).*Winsteps and Facets: Rasch Analysis + Rasch Measurement Software + 1PL IRT*. 05. 01. 2026 [Электронный ресурс] — URL: https://www.winsteps.com/