ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОДАҚ: ИНТЕГРАЦИЯ ДИНАМИКАСЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ

Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) еуразиялық интеграцияның эволюциялық даму үдерісінде қалыптасқан маңызды экономикалық құрылым ретінде өз рөлін нығайтып келеді. Оның қалыптасуы посткеңестік кеңістіктегі экономикалық байланыстарды қайта жаңғыртуға бағытталған тарихи үрдістермен тығыз байланысты. Мақаланың мақсаты-тарихи және заманауи контексте Еуразиялық экономикалық одақтың қалыптасуы мен дамуына кешенді талдау жүргізу, интеграциялық процестердің негізгі бағыттарын анықтау. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі кезеңде аймақтық экономикалық ынтымақтастықтың түрлі форматтары (Кеден одағы, Бірыңғай экономикалық кеңістік) біртіндеп институционалдық тұрғыдан жетіліп, қазіргі ЕАЭО моделіне ұласты. Бүгінде Одақ мүше мемлекеттер арасындағы сауда, инвестиция және экономикалық өзара іс-қимылды дамытуға ықпал ететін өңірлік ынтымақтастықтың маңызды платформасы ретінде қарастырылады. Аталған зерттеу 2020–2024 жылдар аралығында өткен Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңес отырыстарында жасалған он үш ресми баяндаманы қамтитын сапалық деректерді талдау арқылы ЕАЭОның қызметі мен дамуын тарихи және заманауи тұрғыда кешенді зерттеуге бағытталған. Зерттеу барысында интеграциялық идеялардың қалыптасуы мен трансформациясы, сондай-ақ олардың қазіргі экономикалық саясаттағы көрінісі қарастырылды. Зерттеу нәтижелері интеграцияның ЕАЭО дамуының негізгі өзегі екенін, әрі оның тарихи сабақтастық негізінде қалыптасқанын көрсетті. Төрт негізгі бағыт анықталды: интеграциялық жетістіктер, өңірлік сауданың өсуі, басқа елдердің ынтымақтастыққа қызығушылығының артуы және одан әрі дамудың негізгі талаптары. Бұл бағыттар еуразиялық кеңістіктегі экономикалық ықпалдастықтың тарихи негіздері мен қазіргі даму үрдістерінің өзара байланысын айқындайды. Нәтижелер ЕАЭО-ның экономикалық ынтымақтастықты нығайтуда, сауда байланыстарын кеңейтуде және өңірлік интеграцияның институционалдық негіздерін жетілдіруде маңызды рөл атқаратынын дәлелдейді. Сонымен қатар, Одақтың дамуы еуразиялық аймақтағы тарихи экономикалық байланыстардың жаңғыруы мен жаңа деңгейге көтерілуінің көрінісі ретінде бағаланады.

1. Chufrin G. Eurasian Economic Union: Undergoing A Durability Test // Russian Analytical Digest. — 2015. — Vol. 170. — P. 2–4.

2. Dragneva R., Hartwell C.A. The Eurasian Economic Union: integration without liberalisation? // Post-Communist Economies. — 2020. — Vol. 33, № 2–3. — P. 200–221.

3. Sadri H. Eurasian Economic Union (EEU): a good idea or a Russian takeover? // Rivista Di Studi Politici Internazionali. — 2014. — Vol. 81, № 4. — P. 553–561.

4. Смирнов, В. Подход России к новой стратегии развития ЕАЭС до 2045 г. [Russia’s approach to the new development strategy of the EAEU until 2045]. Вестник Санкт-Петербургского университета. Международные отношения. — 2023. — Vol. 16, № 4. — С. 320–329.

5. Sergi B.S. Putin’s and Russian-led Eurasian Economic Union: A hybrid half-economics and half-political “Janus Bifrons.” // Journal of Eurasian Studies. — 2018. — Vol. 9, № 1. — P. 52–60.

6. Hattori M. The Role of the Eurasian Economic Union in Trade and Industrial Policy of Russia // Russian and East European Studies. — 2016. — Vol. 45. — P. 135–155.

7. Hallbach U. Vladimir Putin’s Eurasian Union: A new integration project for the CIS? German Institute for International and Security Affairs. — 2012, January. Available at: - URL: https://www.swpberlin.org/publications/products/comments/2012C01_hlb.pdf (accessed: 13.07.2025).

8. Busygina I., Filippov M. Trade-offs and inconsistencies of the Russian foreign policy: The case of Eurasia // Journal of Eurasian Studies. — 2021. — Vol. 12, № 1. — P. 46–56.

9. Hatami T., Zargar A., Amini A. Iran and Eurasian Economic Union // Iranian Review of Foreign Affairs. — 2020. — Vol. 11, № 31. — P. 247–272.

10. Saud A., Kalim I. Eurasian Economic Union: Prospects and obstacles // Journal of European Studies. — 2020. — Vol. 36, № 2. — P. 11–23.

11. Gast A.-S. The Eurasian Economic Union – keeping up with the EU and China // Post-Communist Economies. — 2020. — Vol. 33, № 2–3. — P. 175–199.

12. Jarosiewicz A., Fischer E. The Eurasian Economic Union – more political, less economic. OSW Centre for Eastern Studies. — 2015, January 20. Available at: - URL: https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/oswcommentary/2015-01-20/eurasian-economic-union-more-political-less-economic (accessed: 14.07.2025).

13. Guangqiang T., Wei L. Eurasian Economic Union (Russia) // Fang C., Nolan P. (eds.) Routledge Handbook of the Belt and Road. — Routledge, 2019. — P. 512–516.

14. Makarov I., Sokolova A. The Eurasian Economic Union and the Silk Road Economic Belt: Opportunities for Russia // International Organisations Research Journal. — 2016. — Vol. 11, № 2. — P. 40–57.

15. Graneheim U.H., Lindgren B.-M., Lundman B. Methodological challenges in qualitative content analysis: A discussion paper // Nurse Education Today. — 2017. — Vol. 56, № 1. — P. 29–34.

16. President of Russia. Plenary session of the Eurasian Economic Forum. — 2023, May 24. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/catalog/keywords/126/events/71198 (accessed: 16.07.2025).

17. President of Russia. Meeting of the Supreme Eurasian Economic Council. — 2022, May 27. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/events/president/news/68494 (accessed: 16.07.2025).

18. President of Russia. Beginning of the Supreme Eurasian Economic Council meeting in expanded format. — 2024, May 8. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/catalog/keywords/126/events/73992 (accessed: 16.07.2025).

19. President of Russia. Beginning of the Supreme Eurasian Economic Council meeting in restricted format. — 2024, May 8. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/catalog/keywords/126/events/73991 (accessed: 16.07.2025).

20. President of Russia. Speech by President of Russia at the restricted-format meeting of the Supreme Eurasian Economic Council. — 2023, December 25. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/catalog/keywords/126/events/73127 (accessed: 16.07.2025).

21. President of Russia. Address by President of Russia Vladimir Putin to heads of Eurasian Economic Union member states. — 2023, January 23. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/catalog/keywords/126/events/70380 (accessed: 16.07.2025).

22. President of Russia. Meeting of the Supreme Eurasian Economic Council. — 2023, May 25. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/catalog/keywords/126/events/71204 (accessed: 16.07.2025).

23. President of Russia. Meeting of the Supreme Eurasian Economic Council. — 2021, December 10. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/events/president/news/67334 (accessed: 16.07.2025).

24. President of Russia. Meeting of Supreme Eurasian Economic Council. — 2021, October 14. Available at: - URL: http://www.en.kremlin.ru/events/president/news/66927 (accessed: 16.07.2025).

25. President of Russia. Speech by President of Russia at the expanded-format meeting of the Supreme Eurasian Economic Council. — 2023d, December 25. Available at: - URL: http://en.kremlin.ru/events/president/transcripts/73128 (accessed: 16.07.2025).

26. Ovcharenko D.V. Prospects for the development of the EAEU amid a confrontation between Russia and the West // Post-Soviet Issues. — 2024. — Vol. 10, № 4. — P. 356–364.

27. Adarov A. Eurasian economic integration: impact evaluation using the gravity model and the synthetic control methods // Review of World Economics. — 2022. — Vol. 159. — P. 467–504.

28. Kot V., Barsukova A., Strielkowski W., Krivko M., Smutka L. International trade in the post-Soviet space: Trends, threats, and prospects for the internal trade within the Eurasian Economic Union // Journal of Risk and Financial Management. — 2022. — Vol. 16, № 16.

29. Tsygankov A. Russia, Eurasia and the Meaning of Crimea // Europe-Asia Studies. — 2022. — Vol. 74, № 9. — P. 1551–1573.

30. Есиков С.Н. Проблемы интеграции России в мировое хозяйство и ее экономическая безопасность [Problems of Russia’s integration into the world economy and its economic security]. Прогрессивная экономика. — 2024. — № 2. — С. 62–77.

31. Akhmedzyanov R.R., Nevadovskaya I.E., Novikov A.P. The role of transport logistics in ensuring international trade of the EAEU countries // Ekonomika i Upravlenie: Problemy, Resheniya. — 2024. — Vol. 5/8(146). — P. 81–86.

32. Andronova I. Eurasian Economic Union: Opportunities and Barriers to Regional and Global Leadership // International Organisations Research Journal. — 2016. — Vol. 11, № 2. — P. 7–23.

33. Flockhart T., Korosteleva E.A. War in Ukraine: Putin and the multi-order World // Contemporary Security Policy. — 2022. — Vol. 43, № 3. — P. 466–481.

34. Libman A. Russian power politics and the Eurasian Economic Union: The real and the imagined // Rising Powers Quarterly. — 2017. — Vol. 2, № 1. — P. 81–103.

35. Korhonen I., Simola H. How Important Are Russia’s External Economic Links? // Asian Economic Papers. — 2022. — Vol. 21, № 2. — P. 1–13.