ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАСЫНА ЗЕЙНЕТАҚЫ АКТИВТЕРІН ИНВЕСТИЦИЯЛАУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУДІҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

Мақалада Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасына зейнетақы активтерін инвестициялауды құқықтық реттеудің өзекті мәселелері мен даму перспективалары қарастырылады. Зейнетақы жүйесінің негізгі институттарының бірі – Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) ел экономикасының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етуде және ұзақ мерзімді инвестициялық ресурстарды қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Алайда, зейнетақы активтерін тиімді басқару мен олардың инвестициялық бағыттарын құқықтық тұрғыдан реттеу мәселелері әлі де өзекті болып отыр.

Зерттеудің мақсаты – зейнетақы активтерін инвестициялау саласындағы ұлттық заңнаманың қазіргі жағдайын талдап, құқықтық тетіктерді жетілдірудің бағыттарын айқындау. Мақалада зейнетақы активтерін орналастырудың құқықтық негіздері, инвестициялық портфельдің құрылымы, тәуекелдерді басқару жүйесі және БЖЗҚ қызметін реттейтін нормативтік актілерге талдау жасалады. Сонымен қатар, халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, зейнетақы активтерін ұлттық экономиканың басым секторларына бағыттау арқылы экономикалық өсімді ынталандырудың мүмкіндіктері қарастырылады.

Зерттеудің өзектілігі – зейнетақы жинақтарының көлемі жыл сайын ұлғайып отырған қазіргі жағдайда олардың тиімді инвестициялануы экономиканы әртараптандыру мен қаржы нарығын дамытуда шешуші факторға айналып отырғанында. Бұл тұрғыда құқықтық реттеу тетіктерінің айқын, ашық және тиімді болуы мемлекеттің әлеуметтік және экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етудің маңызды шарты болып табылады.

Мақала нәтижелері зейнетақы активтерін инвестициялаудың құқықтық базасын жетілдіруге, тәуекелдерді төмендету мен қаржылық ашықтықты арттыруға бағытталған ұсыныстарды қамтиды. Осылайша, зерттеу нәтижелері Қазақстанның зейнетақы жүйесін тұрақты дамыту мен ұлттық экономиканың ұзақ мерзімді өсуіне үлес қосуға мүмкіндік береді.

1. «Социальный кодекс Республики Казахстан» Казахстан от 20 апреля 2023 года № 224-VII (с изменениями и дополнениями по состоянию на 15.07.2025г.) [Электронный ресурс]. – URL: https://online.zakon.kz/Document/ (дата обращения: 10.02.2025).

2. Закон Республики Казахстан от 30 марта 1995 года № 2155 «О Национальном Банке Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 31.08.2025 г.) [Электронный ресурс]. – URL: https://online.zakon.kz/Document/ (дата обращения: 10.02.2025).

3. Годовые отчеты и статистические данные ЕНПФ за 2020-2024 годы // [Электронный ресурс]. – URL: https://www.enpf.kz/ru/indicators/report/ (дата обращения: 10.02.2025).

4. Анализ банковского сектора за 2015-2024 годы // [Электронный ресурс]. – URL: https://halykfinance.kz/download/files (дата обращения: 10.02.2025).

5. Amirova B., Zhusipov A., Meyerbekov Y. Investment Policy of Kazakhstan’s Funded Pension System: Legal Aspects and Reform Directions // Bulletin of L. N. Gumilyov Eurasian National University. Law Series. 2025. № 152(3). С. 158–170.

6. Dzharikbayeva D.T., Seleznyova I.V., Markelova M.A., Abdildin S.S. The pension system of Kazakhstan: savings analysis, review of investment portfolio and prospects for profitability increase . Pension System of Kazakhstan: legal and social aspects // Vestnik Turan University. 2024. - № 3 (103). – P. 166-178. Available at: - URL: URL: https://vestnik.turan-edu.kz/jour/article/download/4252/1750 (accessed: 28.06.2024)

7. OECD/IOPS Good Practices on Pension Funds’ Use of Alternative Instruments, OECD, 2011, - 68 с.

8. Amirova B.K., Meerbekov Ye.S., Juchnevicius E. Adaptation of effective international models for regulating the investment activitiesof ENPFS to the conditions of Kazakhstan. Vestnik Buketov. 2025, 30, 3(119) – P. 125-134.

9. Калкабаева Г., Курманалина А. Перспективы Казахстана развитие пенсионной системы. Национальной Академии Наук Республики Казахстан. Серия Социально-гуманитарных наук. Том 2, № 324 (2019). C. 84-93.

10. Abikenova A., Kenzhibekova E.P., Kalkayeva N., Taitorina B.A., Buribayev Y.A., Khamzina Zh.A. The Model of Pension System in Chile: Transformation in Kazakhstan // Kasetsart Journal of Social Sciences 42 (2021). № 1. – P. 117–122. Available at: - URL:https://so04.tci-thaijo.org/index.php/kjss/article/view/249447 (accessed: 28.06.2024)

11. Zhakupova B.A., Igilmanova S.I., Kalyuzhnaya N.B., Bimbetova B.S., The main priorities of using and managing the funds of the unified accumulative pension fund of the republic of Kazakhstan Scientific journal «Bulletin of Turan University» № 4 (92) 2021. P. 54-61. Available at: - URL: https://vestnik.turan-edu.kz/jour/article/ (accessed: 28.06.2024)

12. Junusbekova G.A., Zhaumitova M.D.The Efficacy of the Retirement Pension Provision System: Modeling, and Assessing of the Case of Kazakhstan // Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity // Available at: - URL: https://www.adb.org/sites/default/files/publication (accessed: 28.06.2024)

13. Holzmann, R., & Hinz, R. (2005). Old-Age Income Support in the 21st Century: An International Perspective on Pension Systems and Reform. The International Bank for Reconstruction and Development/The World Bank. Available at: - URL: https://www.scirp.org/reference/ (accessed: 28.06.2024)