ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢ ҚҰЖАТТАРЫНДА АДАМНЫҢ СУҒА ҚҰҚЫҒЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

Мақала халықаралық құжаттар контекстінде адамның суға құқығын зерттеуге және оны Қазақстан Республикасында іске асыруға арналған. Автор адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы (1948), экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакт (1966) және БҰҰ-ның 64/292 (2010) қарары сияқты негізгі халықаралық актілерді талдап, олардың су құқығын адамның негізгі құқығы ретінде бекітудегі маңыздылығын атап өтті. Су ресурстарының тапшылығын, су объектілерінің ластануын, тиімсіз басқару мен трансшекаралық дауларды қоса алғанда, Қазақстанда сумен қамтамасыз ету проблемаларына ерекше назар аударылды.

Мақаланың мақсаты — адамның суға деген құқығының халықаралық-құқықтық стандарттарына кешенді талдау жасау және олардың Қазақстан Республикасында іске асыру тетіктерін зерттеу, негізгі сын-қатерлерді (ресурстар тапшылығы, трансшекаралық даулар) анықтау және озық әлемдік тәжірибе негізінде су саясатын жетілдіру бойынша ұсыныстарды негіздеу болып табылады. Мақалада құқықтық базаны нығайту, көрші елдермен (Ресей, Қытай, Өзбекстан) халықаралық ынтымақтастықты дамыту, суды тазарту мен қайта пайдаланудың заманауи технологияларын енгізу, сондай-ақ суды үнемдеудің маңыздылығы туралы халықтың хабардарлығын арттыру сияқты жағдайды жақсарту шаралары ұсынылған. Автор сонымен қатар Финляндия мен Сингапур сияқты елдердің Су ресурстарын басқарудағы табысты тәжірибесін қарастырып, олардың Қазақстан үшін тиімді тәсілдерін бейімдеуді ұсынады.

Зерттеу нәтижелері құқықтық, технологиялық және білім беру шараларын қамтитын су мәселелерін шешуге кешенді көзқарастың қажеттілігін көрсетеді. Мақала экологиялық құқық, табиғи ресурстарды басқару саласындағы мамандарға, сондай-ақ су саясаты мәселелерімен айналысатын мемлекеттік органдарға пайдалы болуы мүмкін.

1. Послание Главы государства Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана от 1 сентября 2023 года «Экономический курс справедливого Казахстана» [Электронный ресурс]. – URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs (дата обращения: 10.02.2025).

2. Все общая декларация прав человека (принята Генеральной Ассамблеей ООН 10.12.1948) [Электронный ресурс]. – URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/declhr.shtml (дата обращения: 10.02.2025).

3. Международный пакт об экономических, социальных и культурных правах (принят Генеральной Ассамблеей ООН 16.12.1966) [Электронный ресурс]. – URL: https://www.ohchr.org/ru/instrumentsmechanisms/instruments/ (дата обращения: 10.02.2025).

4. Резолюция Генеральной Ассамблеи ООН 64/292 «Право человека на воду и санитарию» (принята 28.07.2010) [Электронный ресурс]. – URL: https://undocs.org/ru/A/RES/64/292 (дата обращения: 10.02.2025).

5. Материалы Конференции ООН по устойчивому развитию (Йоханнесбург, 26.08–04.09.2002). – Йоханнесбург, 2002. С. 125-138.

6. Лукашева Е.А. Права человека: учебник для вузов / Е.А. Лукашева. – М.: НОРМА, 2000. – 215 с.

7. Назаров Б.Л. Права человека. История. Теория и практика: учебное пособие / Б. Л. Назаров. – М.: Русслит, 1995. 120 с.

8. Бринчук М.М. Экологическое право: учебник / М.М. Бринчук. – М.: Юристъ, 1998. – 87 с.

9. Чичварин В. А. Охрана природы и международные отношения / В. А. Чичварин. – М.: Наука, 1970. – 145с.

10. Попов Ю.Д. Некоторые проблемы международного права в области защиты окружающей среды от загрязнения: автореф. дис., канд. юрид. наук / Ю.Д. Попов. – М., 1974. – 24 с.

11. Тимошенко А.С. Формирование и развитие международного права окружающей среды / А.С. Тимошенко. – М.: Наука, 1986. – 97 с.

12. Замечание общего порядка № 15 Комитета ООН по экономическим, социальным и культурным правам (2002) [Электронный ресурс]. – URL: https://www.ohchr.org/ru/documents/general-comments-andrecommendations/general-comment-no-15-right-water (дата обращения: 10.02.2025).

13. Европейская социальная хартия (пересмотренная) (принята 03.05.1996) [Электронный ресурс]. – URL: https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list?module=treaty-detail&treatynum=163 (дата обращения: 10.02.2025).

14. Африканская хартия прав человека и народов (принята 27.06.1981) [Электронный ресурс]. – URL: https://au.int/en/treaties/african-charter-human-and-peoples-rights (дата обращения: 10.02.2025).

15. Экологическое право России / под ред. В.Д. Ермакова, А.Я. Сухарева. – М.: Триада, Лтд, 1997. – 134 с.

16. Водные ресурсы Казахстана: проблемы и перспективы / Национальный доклад. – Астана, 2020. – 98 с.

17. Коскин С.С. Международное сотрудничество Российской Федерации в области водных ресурсов и водного хозяйства: состояние и тенденции развития / С.С. Коскин // Природные ресурсы России: управление, экономика, финансы. – 2003. – № 1. – С. 93–98.

18. Тарасова И.Н. Принцип свободы судоходства по европейским внутренним водным путям международного значения: автореф. дис., канд. юрид. наук / И.Н. Тарасова. – М., 1982. – 24 с.

19. Брундтландт Г.Х. Здоровье – лучшее вложение средств/Г.Х. Брундтландт//Экология и жизнь. – 1999. – №3. – С. 117–120.

20. Комментарий к Водному кодексу Российской Федерации / отв. ред. С.А. Боголюбов. – М.: Юридический Дом Юстихданформ, 1997. – 315 с.

21. Лесков С. Всемирная конференция ООН в Йоханнесбурге / С. Лесков//Зелёный мир. – 2002. – № 20. – С. 4– 6.

22. Всемирная организация здравоохранения (ВОЗ). Отчет о доступе к питьевой воде в Казахстане [Электронный ресурс]. – URL: https://www.who.int (дата обращения: 10.02.2025).

23. Filatov, N. Onega - Ladoga - Neva - Bay of Neva - the state of the ecosystem / N. Filatov, P. Bojarinov, M. Petrov // The Finnish environment. – 1997. – № 5. – P. 57–63.

24. Экологические стандарты Финляндии/Министерство окружающей среды Финляндии. – Хельсинки, 2018. – 45с.

25. Инновационные технологии в управлении водными ресурсами / Финский институт окружающей среды. – Хельсинки, 2019. – 67 с.

26. Система NEWater в Сингапуре / Национальное агентство водных ресурсов. – Сингапур, 2021. – 32 с.

27. Сбор и использование дождевой воды в Сингапуре / Министерство окружающей среды и водных ресурсов. – Сингапур, 2020. – 28 с.

28. Государственно-частное партнерство в водном секторе Сингапура / Институт водных исследований. – Сингапур, 2019. – 40 с.

29. Управление трансграничными водными ресурсами: опыт Финляндии / Финский институт природных ресурсов. – Хельсинки, 2017. – 55 с.

30. Технологии очистки и повторного использования воды: опыт Сингапура / Национальный университет Сингапура. – Сингапур, 2020. – 48 с.

31. Укрепление экологического законодательства: рекомендации для Казахстана / Институт экологического права. – Астана, 2021. – 60 с.

32. Государственно-частное партнерство в водном секторе: опыт Казахстана / Центр исследований водных ресурсов. – Алматы, 2020. – 50 с.

33. Образовательные программы по водосбережению: опыт Финляндии / Министерство образования и культуры Финляндии. – Хельсинки, 2019. – 38 с. 34 Образовательные программы по водосбережению: опыт Финляндии / Министерство образования и культуры Финляндии. – Хельсинки, 2019. – 38 с.