БІЛІМГЕ БАҒЫТТАЛҒАН КӨШБАСШЫЛЫҚ: БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ ӘЛЕУМЕТТІК КӘСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУДАҒЫ БІЛІМДІ БАСҚАРУ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАУАПКЕРШІЛІКТІҢ МЕДИАЦИЯЛЫҚ РӨЛІ

Зерттеудің мақсаты – білімге бағытталған көшбасшылық, білімді басқару қабілеті, білім беру мекемелерінің әлеуметтік жауапкершілігі мен әлеуметтік кәсіпкерлік арасындағы өзара байланысты Қостанай облысының колледждеріндегі білім беру мекемелері контекстінде зерттеу. Жұмыстың өзектілігі білім беру саласындағы көшбасшылықтың әлеуметтік бағыттағы қызметтің дамуына ықпал ететін тетіктерін түсіну қажеттілігімен негізделген. Зерттеуде сандық дедуктивті тәсіл қолданылды. Гипотезаларды тексеру және айнымалылар арасындағы көпөлшемді өзара байланыстарды талдау үшін білім беру мекемелерінің оқытушыларынан жиналған деректер негізінде ең кіші квадраттар әдісімен құрылымдық модельдеу (PLS-SEM) қолданылды. Нәтижелер білімге бағытталған көшбасшылық білімді басқару қабілетіне және әлеуметтік жауапкершілікке, сондай-ақ ұйымдардың әлеуметтік кәсіпкерлігіне оң әсер ететінін растайды. Білімді басқару қабілеті мен білім беру мекемелерінің әлеуметтік жауапкершілігі әлеуметтік кәсіпкерліктің маңызды предикаторлары болып табылатыны анықталды, бұл олардың әлеуметтік бағыттағы көзқарасты қалыптастырудағы негізгі рөлін растайды. Медиацияны талдау білімді басқару қабілеті мен әлеуметтік жауапкершіліктің көшбасшылық пен әлеуметтік кәсіпкерлік арасындағы делдалдық тетіктер ретінде әрекет ететінін көрсетті. Бұл қорытындылар әлеуметтік кәсіпкерлікті дамытуға ұмтылатын білім беру мекемелерінің басшылары үшін ұсыныстар бере отырып, теориялық және практикалық маңызға ие.

1. Chaithanapat P., Punnakitikashem P., Oo N.C.K.K. и Rakthin S. Relationships among knowledge-oriented leadership, customer knowledge management, innovation quality and firm performance in SMEs. Journal of Innovation & Knowledge. - 2022. Vol. 7. No. 1. P. 100 - 162. [in English]

2. Sahibzada U.F., Xu Y., Afshan G. и Khalid R. Knowledge-oriented leadership towards organizational performance: symmetrical and asymmetrical approach. Business Process Management Journal. - 2021. Vol. 27. No. 6. P. 1720–1746. [in English]

3. Hosseingholizadeh R., El-Farr H., Taghizadeh Kerman N., Lotfi H., Ahmadi M., Akhoondi M. и Salehi Baigi S.A. A systematic review and synthesis of empirical research on ‘knowledge leadership’: a new insight in the field of knowledge management. International Journal of Information Science and Management (IJISM). - 2022. Vol. 20. No. 4. P. 169–192. [in English]

4. Sharma D., Sharma R. A review of the literature on university social responsibility initiatives in the global context. Journal of Emerging Technologies and Innovative Research. - 2019. Vol. 6. No. 6. P. 27–35. [in English]

5. Latif K.F., Tariq R., Muneeb D., Sahibzada U.F. и Ahmad S. University Social Responsibility and performance: the role of service quality, reputation, student satisfaction and trust. Journal of Marketing for Higher Education. - 2024. Vol. 34. No. 2. P. 967–991. [in English]

6. Geetha A.J. Stakeholders perception on Institutional Social Responsibility: A study of Higher Educational Institutions. Research Journal of Humanities and Social Sciences. - 2023. Vol. 14. No. 3. P. 147–151. [in English]

7. Sobaih A.E., Gharbi H., Ben Abdallah M.A., Hassan O.H.M. Unveiling the role of knowledge management effectiveness in university's performance through administrative departments' innovation. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity. - 2025. Vol. 11. No. 1. P. 100 - 117. [in English]

8. Latif K.F., Afzal O., Saqib A., Sahibzada U.F., Alam W. Direct and configurational paths of knowledge-oriented leadership, entrepreneurial orientation, and knowledge management processes to project success. Journal of Intellectual Capital. - 2021. Vol. 22. No. 1. P. 149–170. [in English]

9. Riaz M., Jie, W., Ali Z., Sherani Yutong, L. Do knowledge-oriented leadership and knowledge management capabilities help firms to stimulate ambidextrous innovation: moderating role of technological turbulence. European Journal of Innovation Management. 2023. Available at: - URL: https://doi.org/10.1108/EJIM-08-2022-0409 [in English] (accessed: 25.06.2025).

10. Rioba E.B., Özdemir B., Çiğdemoğlu C., Tuzlukaya, Ş. Knowledge-Based Leadership, Innovation and Knowledge Management in Organizational Performance of the Kenyan Higher Education System. Journal of Business ResearchTurk. – 2023. Vol. 15. No. 1. P. 66–78. [in English]

11. Sari R.N. Social entrepreneurship, transformational leadership and organizational performance: The mediating role of organizational learning. Polish Journal of Management Studies. – 2021. Vol. 23. No. 2. P. 464-480. [in English]

12. Liu W. Digital entrepreneurship: towards a knowledge management perspective. Journal of Knowledge Management. – 2024. Vol. 28. No. 2. P. 341-354. [in English]

13. Ларіна, Н. и Ларін, С. Соціальне підприємництво та соціальна відповідальність як державні механізми захисту національних цінностей. Аспекти публічного управління. [Social entrepreneurship and social responsibility as state mechanisms for protecting national values]. – 2023. Vol. 11. No. 4. P. 55-63. [in Ukraine]

14. Adro, F., Fernandes C. Social entrepreneurship and social innovation: Looking inside the box and moving out of it. Innovation: The European Journal of Social Science Research. – 2022. Vol. 35. No. 4. P. 704-730. [in English]

15. Zafar Z. Social entrepreneurship orientation and enterprise fortune: An intermediary role of social performance. Frontiers in Psychology. – 2022. Vol. 12. 755 р. [in English]

16. González-Ramos M.I., Guadamillas F., Donate M.J. The relationship between knowledge management strategies and corporate social responsibility: Effects on innovation capabilities. Technological Forecasting and Social Change. – 2023. Vol. 188. 122 р. [in English]

17. Kainth N., Vij, S. The Role of Knowledge Management in Transforming Higher Education Institutions. Strategic Perspectives for Managers. - 2021. P. 179-207. [in English]

18. Hair J.F., Risher J.J., Sarstedt M., Ringle C.M. When to use and how to report the results of PLS-SEM. European Business Review. - 2019. Vol. 31. No. 1. P. 2-24. [in English]