ДИВЕРГЕНТТІ ТАПСЫРМАЛАР АРҚЫЛЫ МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛАЛАРДЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ОЙЛАУЫН ДАМЫТУ

Мақалада дивергентті тапсырмаларды қолдана отырып, мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық ойлауын дамыту мәселесі қарастырылады. Бұл проблема психологиялық-педагогикалық ғылымның өзекті мәселелерінің бірі болып табылады. Мақаланың мақсаты - мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық ойлауын дамыту құралы ретінде дивергентті есептерді қолданудың тиімділігін негіздеу және оларды психологиялық-педагогикалық процесске енгізу бойынша практикалық ұсыныстар ұсыну болып табылады. Қоғамда болып жатқан динамикалық өзгерістер күн сайын жас ұрпақтың зияткерлік дамуына қойылатын талаптарды арттырады. Бүгінгі таңда терең кәсіби білімі бар ғана емес, сонымен қатар ойлаудың икемділігімен және қойылған міндеттерді шешуге шығармашылық көзқарасымен ерекшеленетін мамандар сұранысқа ие. Егер университет түлегі ерте жастан бастап шығармашылық ойлауға үйретілсе, көрсетілген көрсеткіштерге ие болады. Демек, мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық ойлауын дамыту проблемасының өзектілігі күмән тудырмайды. Біздің зерттеуіміздің жаңалығы мектеп жасына дейінгі балаларды түсіну мен қабылдауға қол жетімді шығармашылық ойлауды дамытуда дивергентті тапсырмаларды қолдану болып табылады. Мақалада балаларды оқытуда дивергентті тапсырмаларды қолдану мысалдары келтірілген, олар іс жүзінде мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық ойлауын дамытудағы тиімділігін растады. Мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыс жасауда дивергентті тапсырмаларды мақсатты әрі жүйелі қолдану, балалардағы шығармашылық идеялардың көрінісін табу олардың шығармашылық ойлауының мақсатты дамуын ынталандырады. Жүргізілген зерттеу психологиялық-педагогикалық идеялардың қоржынын толықтыруға ықпал етеді, ал авторлар ұсынған дивергентті тапсырмаларды педагог-психологтар, тәрбиешілер практикада қолдана алады.

1. Венгер, Л. А. Домашняя школа мышления / Л. А. Венгер, А. Л. Венгер. — Москва: Дрофа, 2014. — 400 с.

2. Кукалев, С. В. Правила творческого мышления, или Тайные пружины ТРИЗ: учебное пособие. — Москва: Инфра-М. - 2014. — 416 с.

3. Мазанюк, Е.Ф. Теоретико-методологические аспекты исследования креативности и личностных характеристик детей старшего дошкольного возраста. Проблемы современного педагогического образования. – 2022 - №75/2.= С. 207–210.

4. Выготский, Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте: Психологический очерк. Москва: Изд-во «Перспектива». – 2020.

5. Дьяченко, О.М. Развитие воображения дошкольника. Методическое пособие для воспитателей и родителей. Москва: Изд-во «МОЗАИКА-СИНТЕЗ».-2008. - 157 с.

6. Кочукова, О.Н. Философские основания дивергентного мышления. Вестник Тамбовского университета. Серия: Гуманитарные науки. - 2023.- 28(6). С. 1400–1411.

7. Д.Е. Ершова. Использование нетрадиционных техник изобразительной деятельности в контексте развития детской творческой самостоятельности. Ученые записки Забайкальского государственного университета. – 2025. - 20(2).16–24. https://doi.org/10.21209/2658-7114-2025-20-2-16-24

8. Bai, H., Leseman, P.P.M., Moerbeek, M., Kroesbergen, E.H., Mulder, H. Serial Order Eff ect in Divergent Th inking in Five – to Six-Year-Olds: Individual Differences as Related to Executive Functions. J. Intell, Apr 2. Vol.9(2). 2020.20 p.

9. Torrance E.P. Scientifi c views of creativity and factors affecting its growth. Daedalus. Creativity and Learning. Vol. 94. No. 3. 1965. Р. 663-681.

10. Guilford J. Creative abilities in the arts. Psychological Review. Vol. 64 (2). 1957. Р. 110–118.

11. Богоявленская Д.Б., Сусоколова И.А. К вопросу о дивергентном мышлении. Психологическая наука и образование. – Том 11. № 1. – 2006. – С. 85–96.

12. Матюшкин А.М. Мышление. Обучение. Творчество: Монография: МОДЭК. - 2003. – 720 с.

13. Nikkola T., Reunamo J., Ruokonen I. Children’s creative thinking abilities and social orienta-tions in Finnish early childhood education and care. Early Child Development and Care. Vol 192 (6). 2020. Р. 872–876.

14. Benedek M., Fink A. Toward a neurocognitive framework of creative cognition: the role of memory, attention, and cognitive control. Current Opinion in Behavioral Sciences. Vol 27. 2019. Р. 116–122.

15. Markovits H., de Chantal P.L. Th e Semantic Retrieval Model and Divergent Th inking as Critical to Understanding Logical Reasoning in Children. In: Critical Th inking and Reasoning. 2020. Р. 81–98.

16. Acar S., Runco M. Divergent thinking: New methods, recent research, and extended theory. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts. Vol 13. 2019. Р. 153–158.

17. Савенков А.И. Развитие творческого мышления. 5-6 лет. Комплект в 2 частях. Ч.1, Ч.2: Корпорация Федоров. – 2010. – 40 с.

18. Турсунгожинова Г.С., Наурызбаева Ж.М. Развитие творческих способностей детей младшего школьного возраста. Вестник КазНУ. Психологическая и социологическая серии. – 2014.- №4 (51). – С. 94- 106.

19. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Оқуағарту министрінің 2022 жылғы 14 қазандағы № 422 бұйрығымен бекітілген. – 121 б.