МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫМЕН ЕРТЕ КӘСІПТІК БАҒДАР БЕРУ ЖҰМЫСЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ

Зерттеу мектеп оқушыларының кәсіби бағдарын, кәсіби өзін-өзі анықтауын және болашақ кәсіби жоспарларын қалыптастырудағы табыстылығын зерттеуге арналған. Зерттеудің негізгі мақсаты – ерте кәсіби бағдарлау арқылы жоғары сынып оқушыларының жеке кәсіби қызығушылықтары, қабілеттері мен құзыреттерін дамытуға әсерін бағалау. Зерттеу үшін сандық және сапалық әдістерді біріктірген кешенді интегративтік тәсіл қолданылды. Сандық диагностика «Профориентатор» бағдарламасы арқылы оқушылардың кәсіби қызығушылықтары мен қабілеттерін бағалауға бағытталды. Сапалық әдістерге жеке консультациялар, терең сұхбаттар, фокус-топтар, икемді дағдыларды дамытуға арналған тренингтер (эмоциялық интеллект, тайм-менеджмент), шеберлік сабақтары және өндіріс орындарына экскурсиялар кірді. Деректерді талдау автоматтандырылған диагностикалық жүйе арқылы жүргізілді. Зерттеу оқушылардың қызығушылықтары мен қабілеттерінің көпқырлылығын және жас ерекшеліктеріне байланысты айырмашылықтарын көрсетті. Ең жоғары қызығушылық «Техника», «Ақпараттық технологиялар», «Бизнес» және «Ғылым» бағыттарында байқалды. Практикалық іс-шаралар оқушылардың өзін-өзі тану, мақсат қою және шешім қабылдау қабілеттерін дамытып, кәсіби өзін-өзі анықтау деңгейін арттырды.

Зерттеу нәтижелері мектеп оқушыларына кәсіби бағдар берудің жүйелі және кешенді тәсілінің тиімділігін дәлелдейді. Ұсынылған әдістеме оқушылардың білім беру бағдарламаларын өз қажеттіліктеріне бейімдеуге, кәсіби даму мотивациясын қалыптастыруға және мамандықты саналы түрде таңдауға дайын болуына ықпал етеді.

1. Klimov, E. A. Psychology of professional self-determination: A textbook for university students. Moscow: Academia. - 2012. P. 218-228 [in English]

2. Antonova, M. V. Career guidance of primary school students: State, contradictions, and ways of development. Ulyanovsk: Regional Printing House "Pechatny Dvor". - 2018. P. 580-590 [in English]

3. Atlas of new professions and competencies in the Republic of Kazakhstan: Career guidance. (n.d.). Retrieved September 2. - 2023. Available at: — URL: https://www.enbek.kz/atlas/proforient (accessed: 13.01.2025) [in English]

4. Zharikbayeva, D. R., Balazhanova, K. M., & Rakhmetova, N. B. The role of universities in organizing career guidance work: The practice of interaction between school and university. Pedagogical Sciences Series, 3(78). - 2025. P.182–200. [in English]

5. Holland, J. L. Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments (3rd ed.). Odessa, FL: Psychological Assessment Resources.- 1997. P. 150-165 [in English]

6. Kirillova, O. A., & Evdokimova, V. E. Career guidance work as one of the main activities of a pedagogical university. Scientific Review. Pedagogical Sciences.- 2023. Vol. 5. P. 21–25. [in English]

7. Raimkulova, S., & Abdimatova, A. K. Modern aspects of career guidance work of schoolchildren. The Age of Science.- 2022. Vol. 29. P. 269–272. [in English]

8. Dus, T. E. Preparing high school students for a conscious choice of profession in the process of social work with young people (Candidate dissertation, Omsk). – 2004. P. 65-75 [in English]

9. Abdullayeva, G. O. Diagnostics in modern career guidance: Problems and development trends. Bulletin of Kabardino-Balkarian State University: Journalism. Education. Literature. – 2021.Vol. 1(1). P. 95-105 [in English]

10. Tynybayeva, M., Galimzhanova, M., & Tastanova, A. Improving career guidance in secondary education organizations. Scientific and Pedagogical Journal "Bilim-Education" of the I. Altynsarin National Academy of Education, 3(106). – 2023. P. 157–167. [in English]

11. Atlas of new professions and competencies in the Republic of Kazakhstan: Career guidance. (n.d.). Retrieved September 2, 2023. Available at: — URL: https://www.enbek.kz/atlas/proforient (accessed: 13.01.2025) [in English]

12. ENBEK Atlas. (n.d.). Available at: — URL: https://www.enbek.kz/atlas/kk (accessed: 13.01.2025) [in English]

13. Tynybayeva, M., Galimzhanova, M., & Tastanova, A. Improving career guidance work in secondary education institutions. Scientific and Pedagogical Journal “Bіlіm-Obrazovanie” of the I. Altynsarin National Academy of Education. – 2023. Vol. 106(3). P. 157–167. [in English]

14. Belarusian State University of Informatics and Radioelectronics. (n.d.). Available at: — URL: https://abitur.bsuir.by/ddo/test.jsp?menuItemID=118118&resID=113227 (accessed: 13.01.2025) [in English]

15. Testoteka. (n.d.). Available at: — URL:http://testoteka.narod.ru/prof/1/07.html (accessed: 13.01.2025) [in English]

16. Testoteka. (n.d.). Available at: — URL:http://testoteka.narod.ru/prof/1/09.html(accessed: 13.01.2025) [in English]

17. Testoteka. (n.d.). Available at: — URL:http://testoteka.narod.ru/prof/1/15.html (accessed: 13.01.2025) [in English]