ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТІҢ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ: «ЭЛЕКТРОНДЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС» ИНСТИТУТЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ

Қазіргі кезеңде қоғамдық қатынастардың қарқынды цифрлануы құқықтық жүйелердің, соның ішінде қылмыстық сот өндірісінің құрылымдық және функционалдық трансформациясына алып келуде. Соңғы жылдары көптеген мемлекеттерде қылмыстық процесті жүргізудің дәстүрлі қағаз формасынан электрондық форматқа көшу үрдісі байқалады. Осыған байланысты «электрондық қылмыстық іс» институтының қалыптасуы қылмыстық процестің жаңа цифрлық құқықтық парадигмасының пайда болуына негіз болды. Зерттеудің мақсаты - қылмыстық процестің цифрлануы жағдайында электрондық қылмыстық іс институтының құқықтық табиғатын талдау және оның қылмыстық сот өндірісіндегі рөлін анықтау. Зерттеу барысында диалектикалық, жүйелік-құрылымдық, салыстырмалы-құқықтық (компаративистік) және талдау әдістері қолданылды.

Зерттеу нәтижесінде электрондық қылмыстық іс жүргізудің негізгі құқықтық белгілері айқындалып, оның дәстүрлі қылмыстық іс жүргізу формасынан айырмашылықтары көрсетілді. Сонымен қатар электрондық процестік құжаттардың қалыптасуы, цифрлық дәлелдемелердің құқықтық мәртебесі және ақпараттық жүйелер арқылы жүргізілетін процестік әрекеттердің ерекшеліктері талданды. Зерттеу электрондық қылмыстық іс жүргізудің қылмыстық процестегі дербес институционалдық элемент ретінде қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы «электрондық қылмыстық іс» институтының қылмыстық процестің цифрлық трансформациясы жағдайындағы құқықтық табиғатын теориялық тұрғыдан негіздеуде және халықаралық тәжірибені ескере отырып Қазақстан Республикасының қылмыстық-процестік заңнамасын жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеуде көрінеді. Зерттеу нәтижелері қылмыстық процестің цифрлануы жағдайында құқықтық реттеуді жетілдіруге және электрондық қылмыстық іс жүргізу механизмдерін дамытуға практикалық маңызға ие.

1. Government of the Republic of Kazakhstan. (2017) On the Approval of the State Program “Digital Kazakhstan”. Resolution of the Government of the Republic of Kazakhstan No. 827. Available at: - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000827 (accessed: 20.03.2026).

2. Tokayev K.-J.(2023) The Economic Course of a Just Kazakhstan. Address of the President of the Republic of Kazakhstan to the People of Kazakhstan. Available at: - URL: https://www.akorda.kz/kz/memleketbasshysynyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181857(accessed: 20.03.2026).

3. Prosecutor General of the Republic of Kazakhstan.(2014) On Approval of the Rules for Maintaining the Unified Register of Pre-Trial Investigations.Order No. 89. Available at: - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009744 (accessed: 20.03.2026).

4. Criminal Procedure Code of the Republic of Kazakhstan.(2014) Law No. 231-V. Available at: - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K1400000231 (accessed: 20.03.2026).

5. Biasiotti M., Turchi F.(2023) Digital Evidence and Electronic Criminal Proceedings. Springer. 215 p.

6. Koops B.-J. (2021) The Internet and Its Opportunities for Cybercrime. In: Crime Online. Routledge. Р. 735–754.

7. Kalvet T., Toots M., Krimmer R. (2021)Digital Transformation of Public Services and the Judiciary: The Case of Estonia. Government Information Quarterly.Vol. 38. Р. 101–115.

8. Sourdin T.(2021) Judge v Robot: Artificial Intelligence and Judicial Decision-Making. UNSW Law Journal. Vol. 44, Р. 1114–1133.

9. Law of the Republic of Kazakhstan “On Personal Data and Their Protection”. (2013)No. 94-V. Available at: - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1300000094 (accessed: 20.03.2026).

10. Casey E.(2022) Digital Evidence and Computer Crime: Forensic Science, Computers and the Internet. 4th ed. Academic Press. 892 p.

11. Fabri M., Contini F. (2001)Justice and Technology in Europe: How ICT Is Changing the Judicial Business. Kluwer Law International. 243 p.

12. Casey E.(2011) Digital Evidence and Computer Crime: Forensic Science, Computers and the Internet. 3rd ed. Academic Press. 704 p.

13. Biasiotti M., Turchi F., Santosuosso A.(2018) Legal Informatics and the Transformation of Justice Systems. Springer. 198 p.

14. Mitskaya E.V. (2013)Theory of Evidence in the Criminal Procedure of the Republic of Kazakhstan. Almaty: Zheti Zhargy. 312 p.

15. Imashev B.E. (2009)Evidence and Proof in the Criminal Procedure of the Republic of Kazakhstan. Almaty: Daneker. 256 p.

16. Nurgaliyev S.T.(2015) Evidence and the Process of Proof in Criminal Proceedings. Almaty: Norma-K. 284 p.

17. Committee on Legal Statistics and Special Records of the Prosecutor General’s Office of the Republic of Kazakhstan. Report on the State of Crime in the Republic of Kazakhstan. Available at: - URL: https://qamqor.gov.kz (accessed: 20.03.2026).

18. How Electronic Evidence Is Used in Solving Crimes. Kazakhstanskaya Pravda. Available at: https://kazpravda.kz (accessed: 20.03.2026).

19. Kuner C., Bygrave L.A., Docksey C. (2020)The EU General Data Protection Regulation (GDPR): A Commentary. Oxford: Oxford University Press. 1450 p.

20. Burchard C.(2022) Digitalization of Criminal Justice and the Transformation of Criminal Procedure. German Law Journal. Vol. 23, Р. 789–804.