ӘЛЕУМЕТТІК КӘСІПКЕРЛІК АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІКЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІН ШЕШУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ: ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫНЫҢ ТӘЖІРИБЕСІ

Зерттеу аймақтық әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешудің маңызды құралы ретінде әлеуметтік кәсіпкерліктің рөлін талдауға бағытталған. Қоғамдағы әлеуметтік мәселелерді шешудің инновациялық тетіктерін іздеу өзекті болып отырған қазіргі жағдайда әлеуметтік кәсіпкерлік экономикалық тиімділік пен әлеуметтік миссияны үйлестіре отырып, халықтың өмір сүру сапасын арттыруға, адами капиталды дамытуға және әлеуметтік осалдықты төмендетуге мүмкіндік беретін ерекше сектор ретінде сипатталады. Зерттеу объектісі ретінде индустриалды дамыған, урбанизация деңгейі жоғары және әлеуметтік осал топтары басым Қарағанды облысы алынған [1]. Өңір үшін әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуы экономиканы әртараптандыру, жұмыспен қамтуды кеңейту және әлеуметтік инфрақұрылым тапшылығын азайту тұрғысынан маңызды. Дегенмен, облыста монопрофильді қалалардың сақталуы, жастардың сыртқа көшуі, ауылдық жерлерде жұмыс орындарының шектеулілігі және әлеуметтік қызметтерді қолжетімді ету қажеттілігі сияқты бірқатар әлеуметтік-экономикалық сын-қатерлер өзекті болып отыр. Мемлекет тарапынан үшінші секторды қолдау шараларының артуы, оның ішінде 2021 жылы әлеуметтік кәсіпкерлік туралы заңнаманың қабылдануы, МЖӘ құралдарының кеңеюі және әлеуметтік бизнеске арналған мемлекеттік бағдарламалардың енгізілуі өңірлік деңгейді дамыту үшін жаңа мүмкіндіктер ашуда. Алайда, қолда бар ресурстар мен институционалдық алғышарттарға қарамастан, Қарағанды облысында әлеуметтік кәсіпкерлік әлеуетінің толық іске аспай отырғаны байқалады. Осыған байланысты зерттеу барысында өңірдегі әлеуметтік кәсіпкерліктің ахуалына кешенді талдау жүргізіліп, оның ішкі және сыртқы факторлары қарастырылады. Әлеуметтік кәсіпкерліктің күшті және әлсіз жақтарын, мүмкіндіктері мен қатерлерін жүйелі бағалау мақсатында SWOT-талдау әдісі қолданылды [2]. Зерттеудің мақсаты – Қарағанды облысында әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуын айқындайтын негізгі факторларды анықтау, аймақтық ерекшеліктер мен бар әлеуетті бағалау, сондай-ақ әлеуметтік кәсіпкерлікті аймақтық даму саясатына тиімді енгізуге бағытталған ұсынымдар әзірлеу.

1. Жантелеуова Г., Турмаханбетова Ш., Майдырова А. Экономиканың дамуындағы әлеуметтік кәсіпкерліктің рөлі мен функциялары. Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ хабаршысының экономика сериясы. – №4. – 2023. – Б. 18-36. DOI: https://doi.org/10.32523/2789-4320-2023-4-18-36

2. Тусупбаева Б., Искаков Б., Тузубекова М. Мемлекеттің инновациялық дамуындағы әлеуметтік кәсіпкерліктің рөлі: кластерлік тәсіл. Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ хабаршысының экономика сериясы. – №4. – 2024. – Б. 23-40. DOI: https://doi.org/10.32523/2789-4320-2024-4-23-40

3. «Біз озық ойлы ұлт ретінде тек қана алға қарауымыз керек!» атты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Egemen Qazaqstan» газетіне сұхбаты. [Электрондық ресурс] – URL: https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-biz-ozyk-oyly-ult-retindetek-kana-alga-karauymyz-kerek-302428 (қаралу уақыты: 08.01.2024)

4. Hassan HMK, Igel B and Shamsuddoha M. (2022) Entrepreneurship Education and Social Entrepreneurial Intentions: The Mediating Effects of Entrepreneurial Social Network. Frontiers in. Psychology. Vol.13. May 2022. Article 860273. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.860273.

5. Жумадилов А., Майшекина Э. Правовое обеспечение социального предпринимательства в Республике Казахстан. Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Право. – №2 (143). – 2023. – Б. 126-134. DOI: https://doi.org/10.32523/2616-6844-2023-143-2-126-134

6. Dzhulaeva A.M., Nurmanova B.Z., Suleimenova M., Sidorenko E.N.( 2024) Ecosystem approach to assessing the effectiveness of socially oriented entrepreneurship. Journal of Economic Research & Business Administration. – №3 (149). – Р. 89-99. DOI: https://doi.org/10.26577/be.2024-149-i3-014

7. Бимбетова Б., Кенжин Ж., Жанибекова Г., Кинашева Ж., Оспанова А. Социальное предпринимательство: роль и возможностей в современном обществе. Вестник Национальной академии наук Республики Казахстан. – № 404. – 2023. – Том 4.– С. 378-39. DOI: https://doi.org/10.32014/2023.2518-1467.561

8. Monir Maruf Mohammad Sirajum, Alula Nerea Geberemeskel (2023). Social Entrepreneurship and Social Innovation in the Entrepreneurial Ecosystem. Proceedings of the International Conference on Business Excellence, Bucharest University of Economic Studies. – №1. – Vol. 17. – P. 822-838. DOI: https://doi.org/10.2478/picbe-2023-0076

9. Alzhanova N., Suirbayeva A. (2018) Social entrepreneurship in Kazakhstan as a new model of sustainable social change: trends, challenges and development prospects. Journal of Economic Research & Business Administration. – №4 (126). – P. 60-67.

10. Dzhulayeva А. (2018) Development of social entrepreneurship in Kazakhstan. Journal of Economic Research & Business Administration. – №2 (124). – P. 13-23.

11. Bauer M. Sh. etc. (2018) Development Problems of Social Entrepreneurship in Kazakhstan. Journal of Advanced Research in Law and Economics. – №9 (4). – 2018. – P. 1186-1195. DOI: https://doi.org/10.14505/jarle.v9.4(34).03.

12. Basri Y.M., Taufik T., Yasni H. Enhancing Social Enterprise Performance: The Role of Social Entrepreneurship Orientation and Business Planning. Tec Empresarial. Available at: — URL: https://revistas.tecac.cr/index.php/tec_empresarial/article/view/267 (accessed: 09.12.2025).

13. Azqueta, Arantxa, Roberto Sanz-Ponce, Margarita Núñez-Canal. (2023). Trends and Opportunities in Social Entrepreneurship Education Research. Administrative Sciences 13: 232. DOI: https://doi.org/10.3390/admsci13110232