АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫ: VOSVIEWER НЕГІЗІНДЕГІ ЖАҺАНДЫҚ ЗЕРТТЕУ ЛАНДШАФТЫ

Тұрақты ауыл шаруашылығы қоршаған ортаның деградациясы, азық-түлік қауіпсіздігі және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мәселелеріне байланысты бірнеше онжылдық бойы ғылыми зерттеулердің нысаны болып келеді. Соңғы жылдары цифрлық технологиялардың өсіп келе жатқан рөлі цифрландырудың тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға қосқан үлесін түсінуге деген қызығушылықты арттырды. Зерттеудің мақсаты: 1974– 2025 жылдар аралығындағы тұрақты ауыл шаруашылығы саласындағы жаһандық зерттеу кеңістігіне жан-жақты библиометриялық бағалау жүргізу, цифрландырудың экологиялық және экономикалық тұрақтылықты нығайтудағы рөлін нақты көрсету. Зерттеу нәтижелері бүкіл зерттеу кезеңі бойында ғылыми өнімнің ұзақ мерзімді өскенін, соның ішінде 2015 жылдан кейін ауа-райының өзгеруіне, БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарын қабылдау, сандық және дәл егіншілік технологияларының таралуына көп назар аударылуына байланысты айтарлықтай жеделдегенін көрсетеді. Зерттеу кеңістігі өзара байланысқан биологиялық, экологиялық, өндірістік және технологиялық кластерлер негізінде құрылымдалған. Соңғы зерттеулер цифрлық ауыл шаруашылығына, нақты егіншілікке және деректерге негізделген шешім қабылдауға барған сайын көбірек назар аударып, технологиялық тұрғыдан қамтамасыз етілген тұрақтылық тәсілдеріне бетбұрыс жасап жатқанын көрсетеді. Зерттеу үзік-үзік әдебиетті жүйелеп, тұрақты ауыл шаруашылығы саласындағы зерттеулердегі құрылымдық өзгерістерді анықтау арқылы ғылыми үлес қосады. Практикалық тұрғыдан алғанда, алынған нәтижелер цифрлық технологиялар ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының ресурстарды пайдалану тиімділігін, экономикалық көрсеткіштерін және климаттық төзімділігін арттыратынын көрсетеді. Библиометриялық дәлелдер осы зерттеудің қосқан құндылығын растап, ауылшаруашылық кәсіпорындарын цифрландыру олардың тұрақты дамуын нығайтады деген негізгі гипотезаны қолдайды, бұл әсіресе ауылшаруашылық секторын жаңғыртуға ұмтылатын Қазақстан сияқты елдер үшін өзекті.

1. Rotz, S., Gravely, E., Mosby, I., et al. (2021) Digital agricultural technologies and the future of farming. International Journal of Agricultural Sustainability. Vol. 19. No. 3–4. P. 240–256.

2. Bronson, K. (2022) Looking through a responsible innovation lens at uneven engagements with digital farming. NJAS: Impact in Agricultural and Life Sciences. Vol. 94. P. 74–83.

3. Eastwood, C., Klerkx, L., Ayre, M., Dela Rue, B. (2021) Managing socio-ethical challenges in the development of smart farming. NJAS: Impact in Agricultural and Life Sciences. Vol. 93. P. 56–67.

4. Fielke, S., Taylor, B., Jakku, E. (2020) Digitalisation of agricultural knowledge and advice networks. Rural Society. Vol. 29. No. 3. P. 154–175.

5. Herrero, M., Thornton, P.K., Mason-D'Croz, D., et al. (2021) Innovation can accelerate the transition towards a sustainable food system. Nature Food.. Vol. 2. P. 266–272.

6. Finger R., Swinton S. M., El Benni N., Walter A. (2019) Precision farming at the nexus of agricultural production and the environment. Annual Review of Resource Economics. Vol. 11. P. 313–335.

7. Basso B., Antle J. (2020) Digital agriculture to design sustainable agricultural systems. Nature Sustainability. Vol. 3, № 4. P. 254–256.

8. Beillouin D., et al. (2020) A review of agroecological practices. Nature Sustainability. Vol. 3, № 9. P. 716– 723.

9. Klerkx L., Jakku E., Labarthe P. (2020)A review of social science on digital agriculture. NJAS – Wageningen Journal of Life Sciences.. Vol. 90–91. Art. 100315.

10. Lajoie-O’Malley A., Bronson K., van der Burg S., Klerkx L. (2020) The future(s) of digital agriculture. Sustainability. Vol. 12, № 6. Art. 2294.

11. Ayaz M., Ammad-Uddin M., Sharif Z., Mansour A., Aggoune E.-H. (2022) Internet of Things for smart agriculture. Sensors. Vol. 22, № 7. Art. 2453.

12. World Bank. (2021) Digital technologies in agriculture and rural areas. World Bank Research Observer. Vol. 36, № 2. P. 151–171.

13. Sharma R., Kamble S., Gunasekaran A., Kumar V. (2021) Digital technologies and sustainable agriculture. Technological Forecasting and Social Change. Vol. 163. Art. 120434.

14. Rose D. C., Chilvers J. (2021) Agriculture 4.0: Responsible innovation in smart farming. Frontiers in Sustainable Food Systems. Vol. 5. Art. 699789.

15. Saiz-Rubio V., Rovira-Más F. (2020) From smart farming to agriculture 5.0. Computers and Electronics in Agriculture. Vol. 176. Art. 105587.

16. Reidsma P., et al. (2021) Sustainable intensification in agriculture. Agricultural Systems. Vol. 190. Art. 103118.

17. Zhou L., et al. (2021) Climate-smart agriculture and digital technologies. Journal of Cleaner Production. Vol. 328. Art. 129509.