УНИВЕРСИТЕТТІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ СТРАТЕГИЯЛЫҚ БАСҚАРУ ҚҰРАЛЫ РЕТІНДЕ: ҰСЫНЫЛҒАН МОДЕЛЬ ЖӘНЕ ОНЫ АПРОБАЦИЯЛАУ НӘТИЖЕЛЕРІ

Білім беру қызметтері нарығындағы бәсекелестіктің күшеюі, цифрлық трансформация үдерістерінің жеделдеуі және мүдделі тараптар талаптарының артуы жағдайында экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету университеттердің ұзақ мерзімді дамуының негізгі факторларының біріне айналуда. Осыған байланысты тұрақтылық көрсеткіштерін білім беру ұйымының стратегиялық басқару жүйесіне интеграциялау тетіктерін іздестіру ерекше өзектілікке ие болып отыр. Зерттеудің мақсаты – экономикалық тұрақтылық көрсеткіштерін университеттің стратегиялық басқару жүйесіне интеграциялау тәсілдерін негіздеу және оларды басқарушылық шешімдер қабылдау процесінде пайдалану моделін әзірлеу. Зерттеудің әдіснамалық негізін жүйелік, құрылымдық-функционалдық және салыстырмалы талдау, университет қызметі көрсеткіштерінің динамикасын талдау, сондай-ақ модельдеу әдісі құрады. Зерттеудің ақпараттық базасы ретінде AlmaU университетінің 2022– 2025 жылдардағы стратегиялық, талдамалық және қаржылық құжаттары, оның ішінде университеттің даму стратегиясы, тұрақты даму жөніндегі есептері және қаржылық есептілік деректері пайдаланылды. Зерттеу нәтижесінде университеттің экономикалық тұрақтылығының негізгі құрамдас бөліктері айқындалды, олар қаржылық, академиялық, ғылыми-зерттеу, халықаралық және ESG-тұрақтылықты қамтиды. AlmaU университетінің стратегиялық және қаржылық көрсеткіштерінің динамикасына талдау жүргізіліп, университеттің ұзақ мерзімді дамуына елеулі әсер ететін факторлар анықталды. Мониторинг жүргізу, тәуекелдерді бағалау және стратегиялық шешімдерді түзету тетіктерін қамтитын экономикалық тұрақтылық көрсеткіштерін университеттің стратегиялық басқару жүйесіне интеграциялаудың авторлық моделі әзірленді.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы экономикалық тұрақтылықты университет қызметінің нәтижесі ретінде ғана емес, сонымен қатар стратегиялық басқару құралы ретінде қарастыруды негіздеуде жатыр. Зерттеудің практикалық маңыздылығы ұсынылған модельді білім беру ұйымдарының даму стратегияларын әзірлеу, іске асыру және түзету барысында экономикалық тұрақтылық көрсеткіштерін ескере отырып қолдану мүмкіндігімен айқындалады.

1. Hazelkorn E. (2023) Rankings and the Reshaping of Higher Education: The Battle for World-Class Excellence. Routledge. P. 23–33.

2. Marginson S. (2019) Higher education and the common good. Higher Education Quarterly. Vol. 73. № 2. P. 123–138.

3. Altbach P. G., Reisberg L., Rumbley L. E. (2020) Global perspectives on higher education. Higher Education. Vol. 80. № 1. P. 1–15.

4. Teixeira P. N., Shin J. C. (2022) Financial sustainability and strategic governance in higher education. Studies in Higher Education. Vol. 47. № 9. P. 1853–1867.

5. (2024) OECD. Education at a Glance: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing. 20p.

6. Jongbloed B. (2021) University Governance, Funding and Performance: A Conceptual Framework. Higher Education Policy. Р. 67-89

7. Salmi J. (2020) The challenge of establishing world-class universities: World Bank Policy Research Working Paper No. 9167 Washington: World Bank. 146 p. Available at: — URL: https:// documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/9167/the-challenge-of-establishing-worldclass-universities (Аccessed: 12.11.2025).

8. Концепция развития высшего образования и науки Республики Казахстан на 2023–2029 годы. Утверждена Постановлением Правительства Республики Казахстан от 28 марта 2023 года № 248. [Электронный ресурс]. URL https://adilet.zan.kz (дата обращения: 02.09.2025).

9. Sagintayeva A. (2013) Changing Patterns of Higher Education Leadership in Kazakhstan. Eurasian Higher Education Leaders Forum 2013: Global Trends in Higher Education and Their Impact in the Region. P. 43–48.

10. Bilyalov D. (2016) University Governance Reforms in Kazakhstan. International Higher Education. No. 85. P. 28–30.

11. Rakhimbekova B. (2022) Higher Education in Kazakhstan: Global Trends and State Policy. Eurasian Journal of Social Sciences. Vol. 36, No. 4. P. 38–45.

12. Bernazarova R., Belgibayeva A., Konbayeva K., Valiyeva S. The Evolution of University Resource Management in Digital Kazakhstan. Bulletin of the Kazakh University of Economics, Finance and International Trade — № 4(61) — 2025 — Р. 67-78.

13. Kaplan R.S., Norton D.P. (1996) The Balanced Scorecard: Translating Strategy into Action. Harvard Business School Press. P. 48–50.

14. AlmaU Sustainable Development Goals Report 2024–2025. [Electronic resource] — URL https://almau.edu.kz/wp-content/uploads/2026/03/SDG-Report-24-25-final.pdf (Аccessed: 12.11.2025).

15. Стратегии развития AlmaU на 2025–2028 годы 16 Sharing Information on Progress (SIP) Report Almaty Management University. 2025. [Electronic resource] — URL https://almau.edu.kz/wp-content/uploads/2026/03/AlmatyManagementUniversity-SIP2025.pdf (Аccessed: 12.11.2025).

16. Аудированная финансовая отчетность AlmaU за 2024 год (Separate financial statements Almaty Management University). [Electronic resource] — URL: https://almau.edu.kz/wp-content/uploads/2025/10/FinancialStatement-for-2024.pdf (Аccessed: 05.10.2025).

17. UNESCO. (2024) Higher Education and the Sustainable Development Goals. Paris: UNESCO. P. 28–33.

18. Al-Filali I. et al. (2024) Strategic management and sustainability in higher education institutions. Journal of Cleaner Production. Vol. 418. Art. 140234.

19. Secundo G., Perez S. E., Martinaitis Ž. (2021) Strategic intelligence and performance management in universities. Technological Forecasting & Social Change. Vol. 172. Art. 121020.

20. Pinheiro R., Young M. (2022) The university as an adaptive organization. Higher Education Policy. Vol. 35, № 3. P. 395–414.

21. Pucciarelli F., Kaplan A. (2019) Competition and strategy in higher education. Business Horizons. Vol. 62, № 3. P. 321–330.