ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ САҚТАНДЫРУДА АҚПАРАТТЫ АШУ МІНДЕТІН РЕФОРМАЛАУДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ АСПЕКТІСІ

Мақалада сақтандыру құқығындағы сақтандыру алдындағы ақпаратты ашу міндетін реформалаудың жаһандық үрдістері зерделенеді. Зерттеудің негізгі мақсаты – Ұлыбритания, Аустралия, Жаңа Зеландия, Сингапур және Еуропалық Одақ елдеріндегі заңнамалық инновацияларды салыстырмалы талдау арқылы Қазақстан үшін практикалық ұсыныстар әзірлеу. Халықаралық тәжірибе сақтандырушылардың мүдделерін басым қорғайтын, ашу жүктемесін тұтынушылардан сақтандырушыға ауыстыратын және пропорционалды кепілдіктер мен есептік шарттар жүйесіне көшуді көрсететін анық трендті ашады. Мақаланың мақсатысақтандыру шартын жасасқанға дейін ақпаратты ашудың халықаралық тәсілдерін салыстырмалы талдау негізінде нарықтың ашықтығын арттыруға, сақтанушыларды қорғауды күшейтуге және ұлттық құқықтық жүйені халықаралық стандарттарға сәйкес келтіруге бағытталған Қазақстан Республикасының сақтандыру заңнамасын жетілдіру жөнінде практикалық ұсынымдар әзірлеу. Осы талдама негізінде Қазақстанның сақтандыру нарығын халықаралық стандарттар деңгейіне көтеруге бағытталған төрт негізгі бағыт ұсынылады: ашу ережелерін жеңілдету және нақтылау; тұтынушылық және коммерциялық сақтандыруды ажырататын құқықтық режімдер енгізу; сақтандырушының ақпараттық міндеттемелерін, соның ішінде түсіндіру және ескерту міндетін, күшейту; біріктірілген кодекс түрінде заңнаманы жүйелеу (кодтау). Реформаны іске асыруда регулятордың белсенді ролі ерекше атап өтіледі. Ұсынылған шаралар сақтандыру нарығындағы өзара сенімді нығайтуға, мәмілелердің ашықтығын арттыруға және тұтынушылардың құқықтарын тиімді қорғауға ықпал етеді. Тәуекелдерді басқаруды жақсарта отырып, бұл трансформация нарықтың тұрақтылығын арттырып, шетелдік инвестициялар үшін қолайлы жағдай жасай алады, сонымен қатар ұлттық заңнаманы жаһандық тәжірибеге сәйкес келтіреді.

1. Clarke M. A. The Law of Insurance Contracts. – A foundational work on the insurance contract in the common law system, including the evolution of the duty of disclosure. 2022 [Electronic resource] – URL: https://www.routledge.com/The-Law-of-Insurance-Contracts/Clarke/p/book/9781032007916 (accessed 10.10.2025).

2. Birds J., & Hird N. J. Birds' Modern Insurance Law. – A standard textbook on modern insurance law, covering recent consumer protection-oriented reforms. 2021 [Electronic resource] – URL: https://www.sweetandmaxwell.co.uk/Product/Academic-Law/Student-Textbooks/Birds-Modern-Insurance-Law-11thedition/Paperback/31746581 (accessed 10.10.2025).

3. Basedow J., & Birds J. (Eds.). The European Insurance Contract Law: A Handbook. – A comprehensive guide to European insurance contract law and the PEICL principles. 2019 [Electronic resource] – URL: https://www.mohrsiebeck.com/en/book/the-european-insurance-contract-law-9783161565716 (accessed 10.10.2025).

4. Heiss H. "Principles of European Insurance Contract Law (PEICL): A Model for the European Union?" European Review of Private Law, 18(2), - 2010. P. 167-178.

5. Hodges S. The Reform of Insurance Law in the United Kingdom: The Consumer Insurance (Disclosure and Representations) Act 2012. Journal of Business Law – №6.- 2012. P.547-573.

6. Australian Law Reform Commission (ALRC). Insurance Contracts. – A historically significant official report that laid the initial foundation for reform in Australia. ALRC Report No 20. – 1982. [Electronic resource] – URL: https://www.alrc.gov.au/publication/insurance-contracts-alrc-report-20/ (accessed 10.10.2025).

7. New Zealand Law Commission. Review of the Insurance Law. – A collection of key proposals and analysis that led to legislative changes in New Zealand in 2024. [Electronic resource] – URL: https://www.lawcom.govt.nz/publication/review-insurance-law (accessed 10.10.2025).

8. Singapore Academy of Law, Law Reform Committee. Report on Review of Insurance Law. – A key document containing recommendations for a two-tiered (consumer/commercial) approach and expansion of insurer duties in Singapore. 2020 [Electronic resource] – URL: https://www.sal.org.sg/sites/default/files/PDF%20Files/Law%20Reform/ (accessed 10.10.2025).

9. Project Group "Restatement of European Insurance Contract Law" (PEICL Group). Principles of European Insurance Contract Law (PEICL). – The core model document introducing the inquiry-based model and proportionality. 2009 [Electronic resource] – URL: https://www.restatement.info/ (accessed 10.10.2025).

10. Қазақстан Республикасының «Сақтандыру қызметі туралы» Заңы (2000 жылғы 18 желтоқсан, № 126-II, қолданыстағы редакция). [Электронды ресурс] - URL: https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z000000126 (қаралу уақыты 10.10.2025).

11. Абишева М. Н., & Юхневич Э. Э. Сақтандыру түрлерінің Қазақстан Республикасының сақтандыру заңнамасында реттелу ерекшеліктері. Хабаршы. Заң сериясы. - 1 (113). – 2025. [Электронды ресурс] - URL: https://bulletin-law.kaznu.kz/index.php/journal/article/view/3264

12. Bayan M., Ospanova D., Suleimenova S., Stamkulova G.. Problems of insurance law and their solution in the legislation of the Republic of Kazakhstan. Scientific Herald of Uzhhorod University. Series «Physics», Issue 56. – 2024. – Р.489–497.