ЭКОНОМИКАЛЫҚ РЕТТЕУ МЕХАНИЗМІНІҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ЖӘНЕ ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫ ПАЙДАЛАНУ НОРМАЛАРЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖҮЙЕДЕГІ РӨЛІ

Мақала қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ұтымды пайдалану саласындағы экономикалық тетіктерді анықтайтын нормалардың құқықтық табиғаты мен функционалдық рөлін кешенді зерттеу қарастырылған. Мақаланың мақсаты - қоршаған ортаны қорғау және табиғатты ұтымды пайдалану саласындағы экономикалық тетіктерді реттейтін нормаларды кешенді теориялық-құқықтық талдау болып табылады. Авторлар осы нормалардың генезисіне, олардың ішкі құрылымына және қазіргі жағдайда құқықтық іске асырудың ерекшеліктеріне терең талдау жасайды. Жұмыста Қазақстан Республикасының "жасыл экономика" моделіне стратегиялық көшу призмасы арқылы экологиялық нұсқамаларды түсіндірудің теориялық-әдіснамалық тәсілдері қайта түсіндіріледі. Экологиялық құқық принциптері мен эмиссиялық төлемдер, экологиялық сақтандыру және салықтық маневр сияқты экономикалық ынталандыру құралдары арасындағы жүйелік байланыстарды анықтауға ерекше назар аударылады. ҚР Экологиялық кодексін қоса алғанда, қолданыстағы заңнаманы құқықтық талдау призмасы арқылы құқықтық реттеудегі қайшылықты аспектілер мен олқылықтар ашылады. Зерттеу экологиялық-құқықтық ойдың дамуының негізгі тенденцияларын сыни тұрғыдан түсінуге негізделген, бұл авторға табиғатты пайдалану субъектілеріне құқықтық әсер ету тетіктерін егжей-тегжейлі көрсетуге мүмкіндік берді. Қорытындыда отандық заңнаманы жаңғырту бойынша авторлық теориялық ережелер мен ғылыми негізделген ұсыныстар тұжырымдалған. Ұсынылған шаралар құқық қолдану практикасының тиімділігін арттыруға және экологиялық құқық Доктринасын табиғи ортаның жай-күйі үшін экономикалық жауапкершілікті түсінудің жаңа тұжырымдамалық тәсілдерімен байытуға бағытталған.

1. Prizzia R. Sustainable Development and Environmental Policy: An International Perspective – 2022 [Электронный ресурс] – URL: https://www.researchgate.net/publication/299631609_Sustainable_Development_in_an_International_Perspective (дата обращения: 15.06.2025).

2. Бекишева С.Д. К вопросу о необходимости проведения научных исследований в сфере охраны окружающей среды Республики Казахстан / С.Д. Бекишева, К.К. Рахметов // Құқық қорғау органдары академиясының Жаршысы. – 2018. – № 9. – С. 9-14.

3. Петрова Т.В. Проблемы правового обеспечения экономического механизма охраны окружающей среды: автореф. дис. ... д-ра юрид. наук / Т.В. Петрова. – Москва, 2000. – 291 с.

4. Тлебаева, Г.М. Правовое регулирование экологического страхования в Республике Казахстан: дис. ... канд. юрид. наук / Г.М. Тлебаева. – Алматы, 2008. – 187 с.

5. Рахметулин А.Д. Правовое регулирование экологических платежей в Республике Казахстан: дис. ... канд. юрид. наук / А.Д. Рахметулин. – Алматы, 2009. – 148 с.

6. Andersen M. Market-based Instruments for Environmental Management: Monograph Book / M. Andersen, R.-U. Sprenger. – Jcmg, 2020. – 288 p.

7. Нерсесянц В.С. Общая теория права и государства / В.С. Нерсесянц. – М.: Норма, 2001. – 552 с.

8. Сапаргалиев, Г.С. Конституционное право Республики Казахстан: учебник / Г.С. Сапаргалиев. – Алматы: Жетi жаргы, 1998. – 336 с.

9. Общая теория права; под ред. А.С. Пиголкина. – М., 2000. – 159 с.

10. Теория государства и права; под ред. С.С. Алексеева. – М.: Юрид. лит., 1985. – 480 с.

11. Булгакова, Д.А. Теория государства и права: учеб.-метод. пособ. / Д.А. Булгакова. – Алматы: Данекер, 1999. – 84 с.

12. Zougris K. Forming a national community of practice of food system planning initiatives aligned with the United Nations Sustainable Development Goals / K. Zougris, et al. // Frontiers in Sustainable Food Systems. – 2025. – Vol. 8. – Article 149-р.

13. Selin H. European Union and environmental governance / H. Selin, S.D. VanDeveer. – London, 2015. – 192p.