ЦИФРЛАНДЫРУДЫҢ ЦИФРЛЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІНЕ ӘСЕРІ

Мақала цифрлық технологияларды енгізу деңгейі, бизнес-процестердің тиімділігі және кәсіпорындардың қазіргі нарықтық жағдайларға бейімделу қабілеті арасындағы байланысты анықтауға баса назар аудара отырып, цифрландырудың цифрлық экономика жағдайындағы кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігіне әсерін зерттеуге арналған. Зерттеудің мақсаты ұйымдардың цифрлық белсенділік деңгейі, атап айтқанда, онлайн-тапсырыстарды жүзеге асыратын және тапсырыстарды Интернет арқылы алатын кәсіпорындардың үлесі – олардың бәсекелестік артықшылықтары арасындағы байланысты анықтау болып табылады. Зерттеу корреляциялық талдауды, орташа жылдық өсу қарқынын есептеуді және регрессиялық модельдеуді қоса алғанда, аналитикалық, статистикалық және экономикалық-математикалық әдістерді қолданды. Талдау нәтижелері цифрлық көрсеткіштер арасында күшті тікелей тәуелділіктің болуын растады – онлайн тапсырыстар жасайтын ұйымдардың үлесінің 1%-ға артуы цифрландырудың мультипликативтік әсерін көрсете отырып, онлайн тапсырыстар алатын ұйымдардың үлесінің орташа есеппен 2,122%-ға өсуіне әкеледі. Цифрлық технологиялар өнімділіктің өсуіне, шығындардың төмендеуіне, процестердің ашықтығын арттыруға және клиенттермен өзара әрекеттесуді жақсартуға ықпал етеді, бұл кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттырады. Зерттеу қорытындылары цифрландыру бәсекелестік артықшылықтардың жаңа тетіктерін қалыптастыра отырып және Қазақстанның жаһандық цифрлық экожүйеге орнықты өсуі, инновациялары мен интеграциялануы үшін жағдай жасай отырып, ұлттық экономиканы дамытудың жүйелі факторы болып табылатынын атап көрсетеді.

1. Galindo-Martín M.Á., Castaño-Martínez M.S., & Méndez-Picazo M. T. Digital transformation, digital dividends and entrepreneurship: A quantitative analysis. Journal of business research. - 2019. Vol. 101. P. 522-527.

2. Pisano G.P. Toward a prescriptive theory of dynamic capabilities: connecting strategic choice, learning, and competition. Industrial and Corporate Change. - 2017. Vol. 26(5). P. 747-762.

3. Sölvell Ö. The Competitive Advantage of Nations 25 years – opening up new perspectives on competitiveness. Competitiveness Review. -2015. Vol. 25(5). P. 471-481.

4. Bhawsar P., & Chattopadhyay U. Competitiveness: Review, reflections and directions. Global Business Review. – 2015. Vol. 16(4). P. 665-679.

5. Chikán A., Czakó E., Juhász P., & Reszegi L. Do foreign subsidiaries improve host country competitiveness? Insights from Hungary. AIB Insights. - 2018. Vol. 18(1). P. 16-19.

6. Guerras-Martin L.Á., Madhok A., & Montoro-Sánchez Á. The evolution of strategic management research: Recent trends and current directions. BRQ Business Research Quarterly. - 2014. Vol. 17(2). P. 69-76.

7. Bayon M., & Aguilera P. Managerial perceptions of the strategic relevance of resources and capabilities and its configuration for firm competitiveness: an exploratory study. Competitiveness Review: An International Business Journal. - 2021. Vol. 31(3). P. 462-476.

8. Matskiv H., Zhydovska N., Petryshyn L., & Skhidnytska H. The impact of digitalisation on business efficiency and competitiveness. Economics of Development. - 2025. Vol. 24(1). -P.70-83.

9. Пашихина Е. В. Влияние цифровизации на конкурентоспособность национальных экономик. М: Вопросы инновационной экономики. – №2(15). – 2025. – С.399-412.

10. Трофимова Е. А., Долгих Ю. А., Заборовская А. Е. Цифровые финансы: учеб. пособие. Екатеринбург: Издательство Уральского университета: – 2021. – 295 c.

11. Косаренко Н. Н. Система искусственного интеллекта: понятие, теория, право и перспективы развития. Монография. Москва: РУСАЙНС: – 2024. – 174 c.

12. Добролежа Е. В., Воробьева И. Г. Оценка уровня вовлеченности России в мировую систему онлайн-платежей в условиях цифровой экономики. М: Финансовые исследования. – №2. – 2019. – С. 32-41.

13. Никулина О.В., Соболева А.С. Влияние цифровизации мировой экономики на экономический рост в странах мира (на примере первой пятерки по вкладу в мировой ВВП). М:Российский журнал менеджмента. – №2 – 2024. – С. 915-938.

14. Данные Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан за 2015-2024 годы. [Электронный ресурс]. – URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения 25.10.2024).