МӘДЕНИ ИНДУСТРИЯЛАР КРЕАТИВТІ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ЗИЯТКЕРЛІК ӘЛЕУЕТТІҢ КАТАЛИЗАТОРЫ РЕТІНДЕ

Идеялар, шығармашылық және мәдени өнімдер негізгі қозғаушы күшке айналатын шығармашылық экономика жағдайында мәдениет пен зияткерлік әлеуеттің өзара байланысы ерекше мәнге ие болады. Мәдениетке қатысты білдірулер мен дәстүрлер инновациялар үшін шабыт көзіне айналады, ал шығармашылық әртүрлілікті қолдау ұлттық капиталдың интеллектуалды құрамын жақсартуға ықпал етеді. Бұл мақалада Қазақстанның 2020– 2024 жылдар аралығындағы мәдени индустрияларының (мұражайлар, театрлар, кітапханалар, кино, концерттік және мәдени-демалыс ұйымдары) дамуының негізгі трендтері мен көрсеткіштері талданады. Мақсат – осы салалардың елдің зияткерлік әлеуетін қалыптастырудағы рөлін бағалау және олардың креативті экономикамен байланысын анықтау. Мақала мәдени индустриялардың Қазақстандағы креативті экономикадағы зияткерлік әлеуеттің катализаторы ретінде қарастырады. Ол мұражайлар, театрлар, кітапханалар және киноиндустрия сияқты мәдени мекемелердің білімін кеңейтуге, хабардарлықты арттыруға және азаматтардың шығармашылық әлеуетін дамытуға әсері тұрғысынан маңыздылығын көрсетеді. Авторлар мәдени іс-шаралардың, келушілердің және цифрлық кітапханалар мен шығармашылық индустриялар сияқты инновациялық форматтағы мекемелердің өсуін көрсететін статистиканы талдайды. Мақалада мемлекеттік қолдау шаралары, мәдени және білім беру жобалары арқылы қоғамның зияткерлік әлеуетін нығайтуға бағытталған түрлі жобалар мен бастамалардың үлесін қарастырды. Бұл күш-жігер белсенді және сыни азаматтық қоғамды қалыптастыруға ықпал етеді, сонымен қатар тұрақты экономикалық және әлеуметтік прогресті құрудың кілті болып табылады. Зерттеу нәтижелері елдің мәдениеті мен зияткерлік әлеуетінің өзара байланысын дәлелдейді. Басқа ғалымдардың зерттеулерін зерттей отырып және зияткерлік әлеуеттің құрылымына неғұрлым кең және сараланған түрде қарау керек деген пікірге сүйене отырып, авторлар зияткерлік әлеуетті қалыптастыру тек ғылыми және техникалық жетістіктермен ғана емес, сонымен бірге мәдени мұраның әртүрлілігі мен байлығымен де байланысты деген қорытындыға келді.

1. Саналиева Л. К. Стратегические приоритеты развития интеллектуального потенциала Республики Казахстан для формирования инновационной экономики: дис. ... PhD: 8D04101 – Экономика / Университет «Туран». – Алматы, 2023.- 125 с.

2. Сагиева Р. К., Жупарова А. С., Рузанов Р. М., Саги Г. Г. Оценка эффективности использования интеллектуального потенциала в регионах Казахстана // Economics: the strategy and practice.– № 15(3). – 2020. – С. 53–67.

3. Султанбаева Г. С., Велитченко С. Н. Формирование интеллектуального капитала в цифровых СМИ: монография. – Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 134 с.

4. Хабибуллина Л. Р. Интеллектуальный потенциал как условие развития современной экономики // Россия: тенденции и перспективы развития. – 2015. – С. 181–183.

5. Кунгурцева Г. Ф. Интеллектуальный потенциал как базовый ресурс развития системы управления современным обществом: дис. ... д-ра социол. наук: 22.00.08 / Уфимский гос. авиационный техн. ун-т. – Уфа, 2012. – 162 с.

6. Shaksuvarli M. Kh. Education, health and cultural capital as main components of intellectual capital // Economic sciences «Colloquium Journal».– № 36(159). – 2022. – С. 66–70.

7. Сабирова Р., Сапарова А., Срымова А., Алексеев Н. Қазақстанның инновациялық дамуының зияткерлік әлеуеті // Вестник Атырауского университета имени Халела Досмухамедова.– № 63(4). – 2021. – С. 77–86.

8. Сейтказиева А. М., Арыстанбаева С. С., Жунисбекова Г. Е., Тазабекова А. Ч. Интеллектуальный потенциал как фактор повышения конкурентоспособности региона // Central Asian Economic Review.– № 5–6. – 2018. – С. 277–286.

9. Турысбекова А. Б. Зарубежный опыт развития интеллектуального потенциала и его адаптация к условиям Казахстана // Economics: the strategy and practice.– № 15(3). – 2020. – С. 201–212.

10. Кангалакова Д. М., Рахметова Д. А. Структурные особенности интеллектуального потенциала регионов и его влияние на развитие регионов страны // Economics: the strategy and practice.– № 16(3). – 2021. – С. 22–34. –

11. О Концепции культурной политики Республики Казахстан: Указ Президента Республики Казахстан от 4 ноября 2014 г. № 939 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/U1400000939 (дата обращения: 27.05.2025).

12. Об утверждении национального проекта «Ұлттық рухани жаңғыру»: постановление Правительства Республики Казахстан от 12 октября 2021 г. № 24 [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000724 (дата обращения: 27.05.2025).

13. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://stat.gov.kz/ru/industries/social-statistics/stat-culture/ (дата обращения: 27.05.2025).

14. Креативные индустрии Казахстана: тренды и перспективы [Электронный ресурс]. – Астана: Международный финансовый центр «Астана», 2025. – 52 с. – Режим доступа: https://aifc.kz/wpcontent/uploads/2025/01/kreativnye-industrii-kazahstana-trendy-i-perspektivy-1.pdf (дата обращения: 18.06.2025).

15. Как в Казахстане развивают креативные индустрии [Электронный ресурс] // Almaty.tv. – 2024. – Режим доступа: https://almaty.tv/ru/news/ekonomika/kak-v-kazakhstane-razvivaiut-kreativnye-industrii (дата обращения: 18.06.2025).

16. Boccellа N., Salerno I. Creative Economy, Cultural Industries and Local Development // Procedia – Social and Behavioral Sciences.– № 223. – 2016. – С. 291–296.

17. Kong L. From cultural industries to creative industries and back? Towards clarifying theory and rethinking policy // Inter-Asia Cultural Studies. – № 15(4). – 2014.– С. 593–607.

18. Creative Economy Outlook 2022: Overview. – United Nations, 2022. – 159 с.