ҚАРЖЫЛЫҚ ОСАЛДЫҚ ЖӘНЕ ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ӘСЕРІ: ҮЙ ШАРУАШЫЛЫҒЫНЫҢ ҚАРЫЗЫ ТҰРАҚТЫ ТҰТЫНУҒА ҚАЛАЙ ӘСЕР ЕТЕДІ

Мақалада тұтынушылардың қарызға негізделген мінез-құлқының экологиялық салдарына баса назар аудара отырып, үй шаруашылығының қарыз ауыртпалығы мен тұрақты тұтыну арасындағы байланыс қарастырылады. Дүние жүзінде үй шаруашылықтарының қарыз деңгейі өскен сайын, тұтынушылар көбінесе тұрақты дамуға емес, шығындарға басымдық береді, бұл жауапты тұтыну мен өндіріске бағытталған Тұрақты Даму Мақсатына (ТДМ) 12 қайшы келуі мүмкін таңдау жасауға әкеледі. Библиометриялық талдауды пайдалана отырып, бұл зерттеу әдебиеттердегі зерттеу тенденциялары мен бар олқылықтарды анықтай отырып, үй шаруашылығының қарызы мен тұрақты тұтынуға бағытталған академиялық ландшафтты картаға түсіреді. Зерттеудің мақсаты-негізгі тенденцияларды, зерттеулердегі олқылықтарды анықтау және үй шаруашылықтарының қаржылық тұрақтылығы мен мақсаттарға жету арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз ететін саясатты қалыптастыру бойынша ұсыныстар әзірлеу мақсатында ғылыми әдебиеттерді библиометриялық талдау негізінде үй шаруашылықтарының қарыз ауыртпалығы мен тұрақты тұтыну арасындағы байланысты анықтау және ғылыми негіздеу және қаржылық қарыздың экологиялық бағдарланған тұтынушылық мінезқұлыққа әсерін бағалау. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, үй шаруашылығы секторының қарыздық ауыртпалығы тұтынушылардың тұрақсыз мінез-құлқын тудырады, бұл қаржылық қысымға байланысты тұтынушылардың экологиялық саналы таңдау жасау қабілеті мен қабілетін шектейді. Сонымен қатар, бұл тізімді мәдениет, білім сияқты сипаттамалармен кеңейтуге болады. Талдау қарыздың тұтынуға әсері туралы зерттеулердің өсіп келе жатқан көлемін көрсетеді. Осыған қарамастан, үй шаруашылығы секторының қарыздық ауыртпалығы мен осы сектордың тұрақты тұтынуының қиылысын зерттейтін зерттеу Орталық Азиядағы ғылыми қоғамдастықта және Қазақстанның ғылыми-зерттеу ортасында жеткіліксіз қамтылған. Зерттеу нәтижелері қаржылық тұрақтылық пен экологиялық мақсаттарды теңестіретін саясаттың қажеттілігін көрсетеді.

1. Mian A., Sufi A., Verner E. Household debt and business cycles worldwide // Quarterly Journal of Economics. – 2017. – Vol. 132, № 4. – P. 1755–1817. [in English]

2. Tunc C., Kilinc M. Household debt and economic growth: debt service matters // Open Economies Review. – 2023. – Vol. 34, № 1. – P. 71–92. [in English]

3. Du Caju Ph., Perilleux G., Rych F., Tojerow I. A bigger house at the cost of an empty stomach? The effect of households’ indebtedness on their consumption: micro-evidence using Belgian HFCS data // Review of Income and Wealth. – 2023. – Vol. 21. – P. 291–333. [in English]

4. Chucherd T. The effect of household debt on consumption in Thailand // Economics. – 2006. – Vol. 6, № 4. – P. 1354–1359. [in English]

5. Khan H.H., Abdullah H.B., Samsudin S. The linkages between household consumption and household debt composition in Malaysia // International Journal of Economics and Financial Issues. – 2016. – Vol. 5, №3. – P. 135–139. [in English]

6. Cohen J. Social, emotional, ethical and academic education: creating a climate for learning, participation in democracy and well-being // Harvard Educational Review. – 2006. – Vol. 76, № 2. – P. 201–237. [in English]

7. Ivanova D., Stadler K., Steen-Olsen K., Wood R., Vita G., Tukker A., Hertwich E.G. Environmental impact assessment of household consumption // Journal of Industrial Ecology. – 2016. – Vol. 20. – 25 p. [in English]

8. Kerkhof A.C., Nonhebel S., Moll H.C. The relationship between household expenditures and environmental impact // Environmental Science & Policy. – 2008. – 5 p. [in English]

9. Boly M., Combes J., Menuet M., Minea A., Motel-Combes P., Villieu P. Can public debt mitigate environmental debt? Theory and empirical evidence // Energy Economics. – 2020. – 105 p. [in English]

10. Lombardi M.J., Mohanty M.S., Shim I. The real effects of household debt in the short and long run // Economics. – 2017. – № 1. – 605 p. [in English]

11. Eck N.J., Waltman L. Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping // Scientometrics. – 2010. – Vol. 84, № 2. – P. 523–538. [in English]

12. Nascimento J., Correia Loureiro S.M. The PSICHE framework for sustainable consumption and future research directions // EuroMed Journal of Business. – 2022. – Vol. 19, № 3. – 65 p. [in English]