ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСУ ЖӘНЕ ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯ КОНТЕКСТІНДЕ AI-САУАТТЫЛЫҚТЫ АРТТЫРУ: ЖОҒАРЫ БІЛІМНІҢ ҮЛЕСІ (ҚАЗАҚСТАН МЫСАЛЫНДА)

Үкімет жасанды интеллект (ЖИ) саласындағы дағдыларды барған сайын білім беру реформасының басымдығы әрі инновациялық саясаттың құралы ретінде қарастырып отыр. Мақаланың мақсаты Қазақстанның жоғары білім беру жүйесінде жасанды интеллект дағдыларын дамыту саласындағы AI Sana бағдарламасын кешенді policy mix ретінде талдау және бағалау болып табылады. Бұл мақала 2024 жылдың соңында іске қосылған Қазақстанның AI-Sana бағдарламасына қатысты құжаттарға негізделген кейс-стади ұсынады. Бағдарлама білім алушыларды бастапқы AI сауаттылығынан менторлық сүйемелдеудегі жобаларға, ал аз бөлігі үшін стартаптарды акселерациялауға бағытталған кезеңдік траектория ретінде құрылған. Авторлар ұсынған бағдарламалық анықтамалық материалдарды ашық қолжетімді үкіметтік коммуникациялармен, беделді жарияланымдармен және ұқсас халықаралық бастамалардың ресми сипаттамаларымен салыстыра отырып, біз AI-Sana-ның саясаттық архитектурасын қалпына келтіреміз және оны жеке бір оқыту араласуы ретінде емес, policy mix ретінде талдау қажет деп тұжырымдаймыз. Бұл policy mix келесі элементтерді біріктіреді: (i) нормативтік мандатқа сүйенген оқу бағдарламаларын негізгі жүйеге енгізу; (ii) платформалық әріптестіктер және жергіліктендірілген микро-біліктіліктер; (iii) өңірлік «якорлық» университеттер арқылы іске асыру әлеуеті; (iv) жобаларды коммерцияландырумен байланыстыратын инновациялық воронка құралдары; және (v) ұлттық есептеу инфрақұрылымына инвестициялар арқылы қамтамасыз етілетін қолдаушы инфрақұрылым. Талдау сонымен қатар жылдам ауқымданатын бастамаларға тән өлшеу мәселелерін — әсіресе сертификаттар, бірегей білім алушылар саны және құзыреттердің өсуі арасындағы айырмашылықтың көмескіленуін, айқындайды және есеп беру деректеріндегі вариацияны талдамалық тұрғыдан маңызды нәтиже ретінде қарастырады. Микробіліктіліктерді басқару, цифрлық білім беруді басқару және жауапты генеративті ЖИ бойынша зерттеулерге сүйене отырып, біз ең төменгі есеп беру стандартын және кезеңдерге үйлестірілген индикаторларды қамтитын бағалау тұжырымдамасын ұсынамыз; бұл халықаралық салыстырмалылықты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қазақстан жаһандық тұрғыдан айрықша маңызды мысал болып табылады, өйткені ол жоғары білімді жүйелік деңгейде қамтуды, инновацияны трансляциялауды және есептеу инфрақұрылымын ұштастырады; бұл ұлттық ЖИ стратегияларының университеттер арқылы қалай іске асырылатынын көрсетіп, сонымен қатар сапаны қамтамасыз ету, академиялық адалдық және платформаларға тәуелділік мәселелерін өткір қояды.

1. Williamson B.. Digital education governance: An introduction. European Educational Research Journal, 15(1). – 2016– P.3–13. [in English]

2. Prime Minister of the Republic of Kazakhstan. Concept for Artificial Intelligence Development for 2024–2029 adopted by Government. 2025. Access mode: URL: https://primeminister.kz/en/news/concept-for-artificial-intelligencedevelopment-for-2024-2029-adopted-by-government-28786 [in English] (accessed: 05.12.2025).

3. Flanagan K., Uyarra E., Laranja M. Reconceptualising the ‘policy mix’ for innovation. Research Policy, 40(5). – 2011– P.702–713. [in English].

4. Freeman C. The ‘National System of Innovation’ in historical perspective. Cambridge Journal of Economics, 19(1). –1995– P.5–24. [in English].

5. European Commission. AI literacy — Questions & Answers (Article 4 of the AI Act). 2025. Access mode: URL: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/ai-literacy-questions-answers [in English] (accessed: 12.12.2025).

6. OECD (a). Micro-credential innovations in higher education: Who, what and why? OECD Education Policy Perspectives, No.39. – 2021 – P.34–38. [in English]

7. Zawacki-Richter O., Marín V.I., Bond M., Gouverneur F.. Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education: Where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(39). – 2019– P.29–39 [in English]

8. European Commission. AI Act Service Desk: Article 4 — AI literacy. 2025. Access mode: URL: https://ai-actservice-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-4 [in English] (accessed: 25.12.2025)

9. EKTU (D. Serikbayev East Kazakhstan Technical University). What is AI-Sana? 2025. Access mode: URL: https://en.ektu.kz/?lang=en [in English] (accessed: 08.11.2025)

10. Qazinform. 100,000 Kazakh students to enroll in advanced AI programs. 2025Access mode: URL: https://qazinform.com/news/100000-kazakh-students-to-enroll-in-advanced-ai-programs-687302 [in English] (accessed: 07.10.2025)

11. OECD (b). Quality and value of micro-credentials in higher education. OECD Education Policy Perspectives, No.40. – 2021– P.67–79 [in English]

12. Sastry G., Heim L., Belfield H., Anderljung M., Brundage M., et al. Computing Power and the Governance of Artificial Intelligence. arXiv. 2024Access mode: URL: https://arxiv.org/abs/2402.08797 [in English] (accessed: 19.12.2025)

13. Komljenovic J., Williamson B. Behind the platforms: The political economy of platformization in higher education (working paper). 2024Access mode: URL: https://www.pure.ed.ac.uk/ws/portalfiles/portal/452338496/KomljenovicJWilliamsonB2024BehindThePlatforms.pdf [in English] (accessed: 16.10.2025)

14. Weiss C.H. Theory-based evaluation: Past, present, and future. New Directions for Evaluation, 76, – 1997P.41– 55. [in English]

15. Government of Estonia, Ministry of Education and Research. Estonia announces AI Leap programme to bring AI tools to all schools. 2025Access mode: URL: https://www.hm.ee/en/news/estonia-announces-groundbreaking-nationalinitiative-ai-leap-programme-bring-ai-tools-all [in English] (accessed: 07.11.2025)

16. European Commission. Mission-oriented innovation policy: Challenges and opportunities. 2018. Access mode: URL: https://research-and-innovation.ec.europa.eu/document/download/4a706109-deaa-46b6-9e96-a5143a1ff9a3_en [in English] (accessed: 28.10.2025)

17. Council of the European Union. Council Recommendation of 16 June 2022 on a European approach to microcredentials for lifelong learning and employability (2022/C 243/02). Official Journal of the European Union. Access mode: URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32022H0627(02) [in English] (accessed: 11.10.2025)

18. Tamoliūnė G., et al. Exploring the potential of micro-credentials: A systematic review. Frontiers in Education. 2023. Access mode: URL: https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2022.1006811/full [in English] (accessed: 15.01.2026).