ТАҒДЫРЫ ҚИЫН БАЛАЛАРДЫҢ АРАСЫНДАҒЫ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Жетім жасөспірімдер, ерекшеліктері бар жасөспірімдер және отбасылық үлгідегі балалар үйінің жасөспірімдері сияқты ауыртпалы тағдыры бар жасөспірімдер көп жағдайда құқық бұзушылық мәселелеріне тап болады. Бұл олардың бейімделуін және қоғамға кіруін қиындатады. Сондай-ақ бұл мақалада қаралған тақырыпқа әсер ететін факторларды зерттеу жеке және әлеуметтік салдарларды анықтайды. Бұндай отбасында отбасылық қолдаудың болмауы, айналадағы ортаның қолайсыздығы және тағдыры қиын жасөспірімдерге бағытталған ресурстар мен бағдарламалардың қамтылуы осы санаттағы жастардың құқық бұзушылықтарына әсер ететін негізгі факторлар болады. Жасөспірімдердің құқық бұзушылықтарын болдырмауды алдын алуға арналған ұтымды шараларға әлеуметтік қолдау, сапалы білім беру шараларына қол жеткізу, тұрғылықты жерді тауып беруге жәрдемдесу және олардың ата-аналары немесе қамқоршыларының жұмысқа орналасуы кіреді. Оңалту және әлеуметтік бейімдеу бойынша мамандандырылған жоспарлар жасөспірімдерге қиындықтарды жеңуге және қоғамдағы тұрақты жағдайға қол жеткізуге көмектеседі. Балалардағы қылмыстық мәселелерін түсіну мен шешудің маңыздылығын айта отырып, бұл зерттеу жұмысы балалардың сәтті бейімделуі мен әл-ауқаты үшін қолайлы жағдайлар жасау үшін қоғам мен мемлекеттің барлық қатысушыларының бірлескен күш-жігерінің қажеттілігіне назар аударады. Мақаланың мақсаты - тағдыры күрделі балалардың (жетімдер, ерекше білім беруді қажет ететін балалар) құқық бұзушылықтар жасауына ықпал ететін негізгі жеке және әлеуметтік факторларды анықтау, сондайақ оларды қоғамға сәтті интеграциялау үшін әлеуметтік оңалту мен алдын алудың кешенді шаралар жүйесін негіздеу болып табылады.

1. Забрянский Г.И. Снижение уровня судимости несовершеннолетних: новые подходы.—М. — 2019. — 416 с.

2. Кәмелетке толмағандарды әлеуметтік тұрғыда бейімдеу маңызды. [Электрондық ресурс] — URL: https://www.kazgazeta.kz/news/143149 (қаралу уақыты: 03.06.2024)

3. Панкратов В.В., Цымбал Е.И. Государственная политика предупреждения преступности несовершеннолетних: общие принципы и региональная специфика // Сборник НИИ проблем укрепления законности и правопорядка при Генеральной прокуратуре РФ. - М.—2019. С. 201-208.

4. Демидова-Петрова Е. В. Предупреждение преступности несовершеннолетних: мониторинг региональной практики // Вестник Восточно-Сибирского института Министерства внутренних дел России. 2017. № 4 (83). С. 64- 72.

5. Воронин Ю. А. Программы контроля над преступностью в США: поиск альтернатив и зигзаги развития // Вестник Южно-Уральского государственного университета. Серия: Право. 2020. Т. 20. № 3. С. 21-27.

6. Қазақстан суицид көрсеткіші бойынша әлемде алдыңғы орындардың бірінде тұр. [Электрондық ресурс] — URL: https://www.azattyq.org/a/Kazakhstan_suicide_children/1819157.html. (қаралу уақыты: 28.06.2024)

7. Құлжақаева Р.Б. Кәмелетке толмағандар қылмыстылығы және оның алдын алу: оқу құралы / Роза Балбатырқызы Құлжақаева, Мирлан Ахмедяұлы Қызылов, Совет Қапашұлы Алтайбаев; ҚР ішкі істер м-гі, Б.Бейсенов атын. Қарағанды акад. - Қарағанды: ҚР ІІМ Б. Бейсенов атын. Қарағанды акад., 2014. – 86 б.

8. Parental incarceration and offspring criminality:A Finnish total population study with sibling comparison/Ilona Nissinen, Antti Latvala – (Journal of Criminal Justice), 2024. –13 б. Available at: — URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S00 (accessed: 21.04.2025)

9. Тағдыры қиын балалар. [Электрондық ресурс] — URL: https://egemen.kz/article/356510-taghdyry-qiyn-balalar (қаралу уақыты: 08.05.2024).

10. Ағыбаeв А.Н. Қылмыcтық құқық. Жалпы бөлiм: oқу құpалы / А.Н.Ағыбаeв. 2-баc. - Алматы: Қазақ унивepcитeтi, 2018. — 282 б.

11. Павлoв В.Г. Cубъeкт пpecтуплeния. CПб.: Издатeльcтвo «Юpидичecкий цeнтpПpecc», 2001. — 325 с.