НАТО-НЫҢ ӘСКЕРИ ЕМЕС ТАКТИКА ШЕҢБЕРІНДЕГІ ҚАУІПСІЗДІК СТРАТЕГИЯЛАРЫ

НАТО-ның әскери емес стратегиялары тікелей әскери араласусыз қауіпсіздік мәселелерін шешудің әртүрлі тәсілдерін қамтиды. Бұл стратегиялар бейтарап мемлекеттермен ынтымақтастықты нығайтуға және оларды қауіпсіздікті тұтынушылардан жеткізушілерге айналдыруға, аймақтық тұрақтылықты нығайтуға бағытталған. Әскери және әскери емес күштерді гибридті қауіптерге қарсы біріктіру де өте маңызды, бұл саяси, экономикалық және әлеуметтік аспектілерді қамтитын кешенді тәсілдің қажеттілігін көрсетеді. Осы тұрғыда 2010 және 2022 жылдары НАТО енгізген Стратегиялық Тұжырымдамаларда терроризм, киберқауіптер және энергетикалық қауіпсіздік сияқты сын-қатерлермен күресудің әртүрлі әскери емес тәсілдері көрсетілген. Бұл ауысым дәстүрлі әскери әдістемелерден асып түсетін неғұрлым жан-жақты стратегияның қажеттілігін көрсетеді. Ол қазіргі заманғы қауіпсіздік мәселелерін шешуде альянс шеңберіндегі әскери емес тактиканың өсіп келе жатқан маңыздылығын мойындайды. НАТО-ның серпінді және дамып келе жатқан стратегиясы заманауи қауіпсіздік қатерлерін тиімді шешу үшін басқаруға, саяси келісімге және технологиялық жетістіктерге басымдық беретін әртүрлі әскери емес тактикаларды біріктіреді. Тек "жоғарыдан төменге" директиваларына сүйенудің орнына, "төменнен жоғарыға" стратегиялары арқылы заңды шешім қабылдау процестеріне төменгі деңгейді қамтитын тәсілдерге баса назар аударылады. Бұл инклюзивті әдістеме нато-ның қақтығыстарды азайтуға және тұрақты басқару шеңберін құруға бағытталған әскери емес шараларды қамтитын стратегиялық тәсілдерінен айқын көрінеді. Дәстүрлі әскери шектеулерден басқа, НАТО аймақтық тұрақтылыққа, қауіпсіздікке және энергетикалық қауіпсіздікке төнетін қатерлерді кешенді түрде шешуге бағытталған негізгі дипломатиялық, саяси, экономикалық және технологиялық бастамаларды белсенді түрде қолдайды. Мақаланың мақсаты - 2010 және 2022 жылдардағы стратегиялық тұжырымдамаларды салыстырмалы талдау негізінде НАТО-ның әскери емес стратегияларының эволюциясын зерттеу, сондай-ақ гибридті қауіптерге, терроризмге және энергетикалық қауіпсіздік сын-қатерлеріне қарсы ісқимылда кешенді тәсілдің («төменнен жоғары») тиімділігін анықтау болып табылады.

1. Chitadze N. Geopolitics, National, and Military Strategy. N. Chitadze (Ed.), The Russia-Ukraine War and Its Consequences on the Geopolitics of the World, IGI Global, 2023. Р. 20–45. Available at: - URL: https://doi.org/10.4018/978-1-6684-8521-7.ch002 (accessed: 03.01.2025)

2. Devlen B. Grand Strategy in Theory and Practice: The Need for an Effective American Foreign Policy, By William C. Martel, International Affairs, 2015. 91(4), Р. 924–925. Available at: - URL: https://doi.org/10.1111/1468-2346.12384 (accessed: 03.01.2025)

3. Jamison J.F., et Marines U.S. Marines (2002). Writing The Last Chapter First: Operational Commanders And The 'Steady State', Joint Military Operations Department, Available at: - URL: https://doi.org/10.21236/ADA409156 (accessed: 03.01.2025)

4. Zagdsuren B. The Changes in Ensuring The Military Security Actions, International Journal of Innovative Technologies in Social Science, - 2024. 2 (42), Available at: - URL: https://doi.org/10.31435/rsglobal_ijitss/ (accessed: 03.01.2025)

5. Sarjito A. Enhancing National Security: Strategic Policy Development in Defense Management. Jurnal Pelita Nusantara: Kajian Ilmu Sosial Multidisiplin, - 2024. 2(1), 56-68. https://doi.org/10.59996/jurnalpelitanusantara.v2i1.524 (accessed: 03.01.2025)

6. Waltz K. Uluslararası Politikanın Değişen Yapısı, Uluslararası İlişkiler, -2008. 5(17), Р.3-44.

7. Girgin K. 21.Yüzyıl Perspektifinde Dünya Siyaseti, Okumuş Adam Yayıncılık. -2002. Р.30-54.

8. Kantarcı Ş., Soğuk Savaş Sonrası Uluslararası Sistem: Yeni Sürecin Adı Koalisyonlar Dönemi Mi, Güvenlik Stratejileri, -2012. 8 (16), 46-85.

9. Armaoğlu F., 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi 1914-1980, Türkiye İş Bankası Yayınları. -1987. Р.31-65.

10. Oran B. Dönemin Bilançosu, Baskın Oran (Der.), Türk Dış Politikası, Cilt II, 3. Baskı, İletişim Yayınları, İstanbul. -2002. Р.65-84.

11. Hacısalihoglu İ. Y., Avrasya Zemininde Şangay İş Birliği Örgütü Ve Türkiye, Jeopolitik, -2004, 3 (9), Р.74-76.

12. Özlük E. Adil Savaş ve Irak Savaşı: Anakronik Bir Öğretiyi 21. Yüzyılda Yeniden Okumak, Selçuk Ün. İİBF Sos. Ek. Ar. Dergisi, -2015. 15 (30), Р.15-58.

13. Yalçın H. B ve Duran, B. Suriye’de İç Savaş, Vekalet Ve Yıpratma, Hasan Basri Yalçın-Burhanettin Duran, (Ed.), Küresel Ve Bölgesel Aktörlerin Suriye Stratejileri, Seta Kitapları. -2016. Р.13-44.

14. Canar B. Soğuk Savaş Sonrasında Amerika Birleşik Devletleri’nin Karadeniz Politikası, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, -2012. 67(1), Р. 49-80.

15. Белов В. А. Как России и НАТО выйти из их нынешнего тупика?, РЕГНУМ. 2020. Erişim adresi: [Электронный ресурс] - URL: https://regnum.ru/article/3135496. (дата обращение: 13.01.2025)

16. Замостьянов А., Великолепная восьмерка: как был создан противовес НАТО Варшавский договор противостоял Североатлантическому блоку, Известия İz, 2020. [Электронный ресурс] - URL: https://iz.ru/1010265/arsenii-zamostianov/velikolepnaia-vosmerka-kak-byl-sozdan-protivoves-nato. (дата обращение: 13.01.2025)

17. NATO Active Engagement, Modern Defence, Strategic Concept 2010, Available at: - URL: https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/pdf_publications/20120214_strategic-concept-2010-eng.pdf. (accessed: 03.01.2025)

18. NATO Member Countrie, Erişim adresi: Available at: - URL: https://www.nato.int/cps/ru/natohq/topics_52044.htm?selectedLocale=en (accessed: 03.01.2025)

19. Aksu F.E. NATO’nun Güvenlik Anlayışı ve Stratejik Konseptleri, Güvenlik Yazıları Serisi, 2019. No.23. Available at: - URL: https://trguvenlikportali.com/wp-content/uploads (accessed: 03.01.2025)

20. NATO Member Countrie, 2024, 10 Mart. Available at: - URL: https://www.nato.int/cps/ru/natohq/topics_52044.htm?selectedLocale=en (accessed: 03.01.2025)

21. Cyberpedia Стратегическая концепция Североатлантического союза, 2017. Available at: - URL: https://cyberpedia.su/11xb556.html (дата обращение: 03.01.2025)

22. Özer Y. Stratejik Konseptler Bağlamında NATO’nun Stratejik Kültür Dönüşümü, Güvenlik Yazıları Serisi, 2021. No. 58. https://trguvenlikportali.com/wp-content/uploads /2021/05/NATOStratejikKonsept_YusufOzer_v.1.pdf DOI: 10.13140/RG.2.2.24400.43522 (accessed: 03.01.2025)

23. NATO Strategic Concepts 1968, 2022, 18 Temmuz. Available at: - URL: https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_56626.htm?selectedLocale=en (accessed: 03.01.2025)

24. Интерфакс Путин назвал НАТО инструментом внешней политики США”. 2017. [Электронный ресурс] - URL: https://www.interfax.ru/forumspb/565091 (дата обращение: 23.01.2025)

25. Сибнет.ру Минобороны насчитало вокруг России 400 военных баз Запада. 2015. [Электронный ресурс]- URL: https://info.sibnet.ru/article/421365/ (дата обращение: 23.01.2025)

26. Армейский В., Военные базы США и НАТО: их размеры и где они находятся. 2015. [Электронный ресурс] - URL: https://army-news.ru/2015/06/voennye-bazy-ssha-i-nato-ix-razmery-i-gde-oni-naxodyatsya/ (дата обращение: 23.01.2025)

27. Абаринов В., Союз нерушимый. НАТО исполнилось 70 лет. 2019. [Электронный ресурс] - URL: https://www.svoboda.org/a/29859524.html (дата обращение: 23.01.2025)

28. Caner E. NATO Yeni Startejik Konsepti, Sun Savunma Net, 2023. Erişim adresi: Available at: - URL: https://www.sunsavunma.net/nato-yeni-stratejik-konsepti/ (accessed: 03.01.2025)

29. İldem T. NATO Yeni Stratejik Konsepti Nedir Ne Değildir?, Ekonomi ve dış Politikalar araştırma Merkezi, EDAM, -2022. 7(22), Р.1-18.

30. NATO Strategic Concepts 1991, 2022, 18 Temmuz. Available at: - URL: https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_56626.htm?selectedLocale=en (accessed: 03.01.2025)

31. NATO Strategic Concepts 1999, 2022, 19 Temmuz. Available at: - URL: https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_56626.htm?selectedLocale=en (accessed: 03.01.2025)

32. Советская историческая энциклопедия. Советская энциклопедия, 1962, Том 2 — М., С.779-780.

33. ЕРЕШКО А. Шойгу назвал заявления министра обороны Германии ‘нападками ученицы младших классов’, ТАСС. 2020. [Электронный ресурс] - URL: https://tass.ru/politika/10124131?nw=1606712039000. (дата обращение: 23.01.2025) 34 NATO Strategic Concept 2022, Available at: - URL: https://www.nato.int/nato_static_fl2014/ (accessed: 03.01.2025)

34. Саможнев А. Доклад о реформе НАТО: До 2030 года РФ и КНР остаются главными соперниками, Российской газеты. 2020. [Электронный ресурс]- URL: https://rg.ru/2020/12/02/doklad-o-reforme-nato-do-2030-godarf-i-knr-ostaiutsia-glavnymi-sopernikami.html (дата обращение: 23.01.2025)