СЕМЕЙ ЯДРОЛЫҚ СЫНАҚ ПОЛИГОНЫ МЫСАЛЫНДА ЯДРОЛЫҚ ТУРИЗМНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘЛЕУЕТІН БАҒАЛАУ

Мақалада Семей ядролық сынақ полигонының базасында қалыптасатын ядролық туризмнің экономикалық әлеуеті жаңа, әлі толық зерттелмеген туризм түрі ретінде қарастырылады. Зерттеу ядролық туризмге деген сұранысты кешенді бағалауды және оның экономикалық тиімділігін Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика бюросының көрсеткіштері, ҚР Ұлттық ядролық орталығының деректері, «Маяк» қонақүйі мен жеке гидтердің мәліметтері негізінде табыстылықты есептеу арқылы айқындайды. Зерттеуде статистикалық, сипаттамалық, сандық және сапалық талдау, далалық зерттеулер, сараптамалық сұхбаттар мен социологиялық сауалнамалар қолданылды. 2022 жылдан 2025 жылдың бірінші жартыжылдығына дейінгі кезеңде ядролық туризмнің тұрақты сұранысқа және айтарлықтай шартты табысқа ие екені, сонымен бірге инфрақұрылымдық шектеулердің (қонақүй қорының ескіруі, СИП музейінің болмауы) және бейресми ұсыныстар үлесінің жоғары екені көрсетілді. Қазақстан мен Ресей респонденттерін сауалнама нәтижелері СИП-ке баруға және ядролық туризмге деген жоғары қызығушылықты дәлелдейді. Туристік нысандар тізілімін, жаңа қонақүй қуаттарын, СИП музейін құру және ядролық туризмді нормативтік реттеу бойынша ұсыныстар әзірленді. Авторлар қауіпсіздік талаптарын сақтау, инвестициялар тарту және туристік инфрақұрылым мен өңірлік маркетингті дамытудың ойластырылған мемлекеттік стратегиясы жағдайында СИП ядролық туризмнің елеулі әлеуетіне ие деген қорытынды жасайды.

1. Zavalko N., Zhukova M., Babenko V. Economic potential of dark tourism in the Chernobyl Exclusion Zone // Tourism Economics. – 2020. – Vol. 26, №4. – P. 567–584.

2. Stone P.R. Dark tourism scholarship: A critical review // International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research. – 2013. – Vol. 7, №3. – P. 307–318.

3. Beck U. The Metamorphosis of the World. – Cambridge: Polity Press, 2015. – 320 p.

4. Жунусов Б.К., Есмаганбетова С.А. Последствия ядерных испытаний на СИП: эколого-социальный анализ // Экология и устойчивое развитие Казахстана. – 2019. – № 3 (58). – С. 33-40.

5. Дюсембаева Ж.Ш. Перспективы регионального развития Восточного Казахстана: вызовы и возможности // Вестник ЕНУ. – 2023. – № 4 (112). – С. 45-51.

6. Smith M.K., Puczko L. Health, Tourism and Hospitality: Spas, Wellness and Medical Travel. – 2nd ed. – London: Routledge, 2014. – 256 p.

7. Revak I., Gren R. Economic Impact of Digital Rights Legislation: Lessons from Ukraine and Kazakhstan // Technological Forecasting and Social Change. – 2022. – Vol. 184. – 122003 р.

8. Pavlova A.V., Ashmarina S.I. Transformation of Public Administration in the Interests of Digital Economy Development // Current Achievements, Challenges and Digital Chances of Knowledge Based Economy. – Vol. 133. – Springer, 2021. – P. 159–165.

9. Зиядин С.Т., Молдажанов М.Б. Сегментирование рынка как инструмент развития туристических услуг Восточно-Казахстанской области // Вестник Алтайского государственного аграрного университета. – 2013. – № 11(109). – С. 127-131.

10. Shayakhmetova L., Maidyrova A., Moldazhanov M. State regulation of the tourism industry for attracting international investment // Journal of Environmental Management and Tourism. – 2020. – Vol. 11, № 6(46). – P. 1489– 1495.

11. Мадиярова Д.М., Левченко Т.П., Молдажанов М.Б., Аманбаева А.А. Развитие инноваций как процесс преобразования ресурсов в инновационные результаты в туризме // Вестник Карагандинского университета. Серия: Экономика. – 2019. – Т. 95, № 3. – С. 111-123.

12. Тахтаева Р.Ш. Управление туризмом в Восточно-Казахстанской области на основе инновационных технологий: дис. канд. экон. наук: спец. 08.00.05 / Р.Ш. Тахтаева. – Санкт-Петербург, 2014. – 212 с.

13. Омиржанова С.Т., Гранецкий В.Н. Перспективы развития внутреннего туризма в Восточно-Казахстанской области // Управление современной организацией: опыт, проблемы и перспективы. – 2017. – № 2(8). – С. 83-87.

14. Чодураев Т.М., Намазбаева З.Е. Оценка природных туристско-рекреационных ресурсов Восточно-Казахстанской области // Известия Ошского технологического университета. – 2020. – № 1. – С. 199–206.

15. Намазбаева З.Е., Актымбаева А.С., Сулейменова Н.Ж., Молдагалиева А.Е. Индекс туристской аттрактивности природных ландшафтов административных районов Восточно-Казахстанской области // Проблемы региональной экологии. – 2019. – № 3. – С. 98-104.

16. Каиржанов А.Е., Монаенко В.Н., Абишева М.Т., Нефёдов Р.А., Омарханова А.О., Стрильчук Ю.Г. Hазработка радиоэкологического интерактивного атласа семипалатинского испытательного полигона // Вестник НЯЦ РК. – 2020. – №1. – С. 68-74.

17. Romanova A. Features and trends of the Chernobyl tourism development // Економiчний часопис-XXI. – 2020. – Vol. 183, № 5-6. – P. 134–141. – DOI: 10.21003/ea.V183-13.

18. Официальный сайт «Alikhan Bokeikhan University» Проект AP25794915: Научное исследование экономического потенциала ядерного туризма на примере Семипалатинского испытательного полигона. [Электронный ресурс] – URL: https://abu.edu.kz/ru/science/projects&initiatives/17473 (дата обращения: 26.02.2025).