ҚҰРЫЛЫС ҰЙЫМДАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ЖАҢА ЕСЕП НЫСАНДАРЫ

Қаржылық-экономикалық қысымның күшеюі және кәсіпкерлік ортаның тұрақсыздығы жағдайында экономикалық қауіпсіздікті және кәсіпкерлік ортаның тұрақсыздығын қамтамасыз ету мәселесі, кәсіпкерлік субъектілерінің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселесі ерекше өзекті болуда. Бұл мәселелер қызметі жоғары тәуекелдермен, ұзақ инвестициялық циклдармен және сыртқы экономикалық ауытқуларға айтарлықтай әсер етумен байланысты құрылыс секторының субъектілері үшін ең маңызды болып табылады.

Мақаланың мақсаты — құрылыс секторының жоғары тұрақсыздығы жағдайында қауіп-қатерлердің алдын алу тетіктерін қалыптастырудағы инновациялық есеп объектілерінің (адами капитал, киберқауіптер, экологиялық және репутациялық тәуекелдер) рөлін ашу және оларды қосу арқылы құрылыс компанияларының экономикалық қауіпсіздігін есептік-талдамалық қамтамасыз етуді кеңейту қажеттілігін негіздеу болып табылады. Мақалада құрылыс компанияларының экономикалық қауіпсіздігінің жалпылама анықтамасы берілген, оның мақсаттары мен міндеттері кәсіпорынды басқаруға жүйелік көзқарас тұрғысынан тұжырымдалған. Кәсіпорынның экономикалық қауіпсіздік жүйесіндегі бухгалтерлік және аналитикалық ақпараттың рөліне және оның функционалдық мақсатына ерекше назар аударылады. Құрылыс кәсіпорындарының тұрақтылығына айтарлықтай әсер ететін адами капитал, киберқауіптер, экологиялық және беделділік тәуекелдер, инновациялық әлеует сияқты есепке алудың жаңа объектілерін қосу арқылы бухгалтерлік және аналитикалық ақпараттың құрамын кеңейту қажеттілігі негізделеді. Экономикалық қауіпсіздік қатерлерінің алдын алу және оларға әрекет ету тетіктерін әзірлеу және енгізу процесіндегі инновациялық есеп объектілерінің рөлі зерттеледі. Дәстүрлі және заманауи бухгалтерлік категорияларға салыстырмалы талдау жүргізіліп, соңғыларының құрылыс компанияларының экономикалық тұрақтылығына әсер ету дәрежесі қарастырылады. Зерттеу құрылыс компанияларының экономикалық қауіпсіздігі жағдайында жаңа элементтерді есепке алу қажеттілігін түсінуді тереңдетуге бағытталған.

1. Закон Республики Казахстан от 6 января 2012 года № 527-IV «О национальной безопасности Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 22.02.2025 г.) //Әділет. [Электронный ресурс] - URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z1200000527 (дата обращения: 24.04.2025).

2. Мелихов А.А., Камышникова Э.В. Эволюция подходов к содержанию категории «экономическая безопасность предприятия» // ГВУЗ «Приазовский государственный технический университет». 2009. №19. [Электронный ресурс] - URL: https://cyberleninka.ru/article/n/evolyutsiya-podhodov-k-soderzhaniyu-kategoriiekonomicheskaya-bezopasnost-predpriyatiya (дата обращения: 24.04.2025).

3. Халикова Г.Р. Экономическая безопасность предприятия: теоретические аспекты и механизмы обеспечения // Вестник КазНУ. Серия «Экономика». – 2022. – №4 (144). – С. 113–119.

4. Калинина, Н. В. Экономическая безопасность строительных организаций: сущность и влияющие факторы // КиберЛенинка. [Электронный ресурс] - URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ekonomicheskayabezopasnost-stroitelnyh-organizatsiy-suschnost-i-vliyayuschie-faktory (дата обращения: 24.04.2025).

5. Дымова И. А. Учетно-аналитические аспекты экономической безопасности бизнеса: Дис. канд. экон. наук. - М.: РГБ, 2015 [Электронный ресурс] - URL: http://dicertant.narod.ru (дата обращения: 24.04.2025).

6. Ермекбаева Б.Ж. Бухгалтерский учёт в системе обеспечения экономической безопасности строительных организаций // Вестник КазНАУ. – 2023. – №2 (50). – С. 101–108.

7. Одинцова Т.М., Рура О.В. Развитие видов, объектов и методов бухгалтерского учета в условиях цифровой экономики и информационного общества// Научно-технические ведомости СПбГПУ. Экономические науки. Том 11, № 4, 2018. [Электронный ресурс] - URL: https://economy.spbstu.ru/ (дата обращения: 24.04.2025).

8. Козлова Е. А. Учет человеческого капитала в строительстве // eLIBRARY.RU. [Электронный ресурс] - URL: https://elibrary.ru/item.asp?id=30280837 (дата обращения: 24.04.2025).

9. Баканова, Ю. А., Сидорова, Е. И. Человеческий капитал и его роль в обеспечении экономической безопасности // Репозиторий БНТУ. [Электронный ресурс] - URL: https://rep.bntu.by/bitstream/handle/ (дата обращения: 24.04.2025).

10. Городнова, Н. В. Применение BIM-технологий в цифровой экономике: мировой опыт и российская практика / Н. В. Городнова, В. А. Лемеза // Экономика, предпринимательство и право. – 2022. – Т. 12, № 8. – С. 2241-2260.

11. Назарова В.Л., Сатубалдина А.А. Цифровые активы и их влияние на систему бухгалтерского учета // Экономика и статистика. – 2023. – №2. – С. 45–53.

12. Ермекбаева Б.Ж. Цифровая трансформация учета: вызовы и возможности // Вестник КазНУ. Экономическая серия. – 2022. – №3(147). – С. 67–74.