ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТҰРАҚТЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫНА ҚАРЖЫЛЫҚ ҚОЛДАУ

Мақалада Қазақстанның тұрақты экономикалық дамуына қол жеткізуде қаржылық қолдау мен инвестициялардың рөлі қарастырылады. Мақаланың мақсаты - 2000–2023 жылдар аралығындағы Қазақстанның инвестициялық процестері мен қаржылық инфрақұрылымының динамикасына кешенді талдау жасау негізінде құрылымдық теңгерімсіздіктер мен өнімділік өсімін тежейтін факторларды анықтау, сондай-ақ елдің тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз ету үшін аграрлық секторға, инновацияларға және «жасыл» қаржыға инвестиция салудың стратегиялық бағыттарын негіздеу болып табылады. Статистикалық деректер мен саяси құжаттарды пайдалана отырып, 2000-2023 жылдар аралығындағы үрдістердің сипаттамалық және салыстырмалы талдауы жүргізілді, бұл инвестициялардың өндіруші сектордың пайдасына құрылымдық теңгерімсіздігін анықтады. Жүргізілген факторлық талдау өнімділікке әсер ететін негізгі ішкі және сыртқы факторларды айқындады, олардың қатарына қаржылық инфрақұрылым, технологиялық жаңғырту, адами капитал және мемлекеттік басқару сапасы кіреді. Ауыл шаруашылығындағы негізгі капиталға салынған инвестициялардың тиімсіздігіне және коммерциялық банктердің ұзақ мерзімді несиелеуге шектеулі қатысуына ерекше назар аударылды. Зерттеу нәтижелері инвестициялық саясаттың жеткіліксіз үйлестірілуі, негізгі қорлардың тозуының жоғары деңгейі және институционалдық қолдаудың әлсіздігі өнімділіктің өсуін тежеп, тұрақты дамуды баяулататынын көрсетті. Автор мақсатты инвестициялар ауыл шаруашылығына, инновацияға және «жасыл» қаржыландыруға бағытталса, сондай-ақ институционалдық негіздер нығайтылса, сыртқы күйзелістерді жұмсартуға, өнімділікті арттыруға және Қазақстан экономикасының теңгерімді өсуін қамтамасыз етуге болатынын алға тартады.

1. Lewis, W. W. The power of productivity. University of Chicago Press. 2004. Р. 125-136. [In English]

2. Zaurbekova T.S. Osnovnye tendencii razvitiya mer gosudarstvennoj podderzhki sel'skogo hozyajstva v Kazahstane v usloviyah chlenstva v EAES i VTO [Main trends in the development of state support measures for agriculture in Kazakhstan in the context of membership in the EAEU and the WTO] //Torgovaya politika.2019. № 3. P.115-133. [In Russian]

3. Ahmed'yarova, A. Proizvoditel'nost' truda v gornodobyvayushchej promyshlennosti Respubliki Kazahstan v 20 raz vyshe, chem v sel'skom hozyajstve. [Labor productivity in the mining industry of the Republic of Kazakhstan is 20 times higher than in agriculture] — Available at: — URL: https://forbes.kz/articles/proizvoditelnost-truda-vgornodobyche-rk-v-20-raz-vyshe-chem-v-selskom-hozyaystve [In Russian] (accessed: 20.06.2025)

4. Ob utverzhdenii Koncepcii investicionnoj politiki Respubliki Kazahstan do 2029 goda (postanovlenie № 868). Kazahstan. [On approval of the Concept of Investment Policy of the Republic of Kazakhstan until 2029] — Available at: —URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000868 [In Russian] (accessed: 21.06.2025);

5. Byuro nacional'noj statistiki Agentstva po strategicheskomu planirovaniyu i reformam Respubliki Kazahstan [Bureau of National Statistics of the Agency for Strategic Planning and Reforms of the Republic of Kazakhstan]. Dostupno — Available at: — URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-invest/ [In Russian] (accessed: 20.04.2025)

6. Arnapress. Iznos osnovnyh fondov v otdel'nyh otraslyah promyshlennosti Respubliki Kazahstan dostigaet 70– 90% 23 oktyabrya 2024 g. [The depreciation of fixed assets in certain industrial sectors of the Republic of Kazakhstan reaches 70–90%] — Available at: — URL: https://www.arnapress.kz/promyshlennost/234873-iznos-osnovnyh-sredstvv-nekotoryh-sferah-promyshlennosti-rk-dostigaet-70-90 [In Russian] (accessed: 20.04.2025)

7. Iootty, M., Bizhan, A., & Correa, P. Boosting productivity in Kazakhstan with micro-level tools: Analysis and policy lessons. 2022. World Bank. Р. 135-136. [In English]

8. Lee H.-S., Tovma N. A., Zobov A. M., Shurenov N. B., & Degtereva E. A. Determinants for increasing the productivity of single-industry towns in Kazakhstan. Regional Statistics, 2024, 14(4), Р. 684–706. https://doi.org/10.15196/rs140404 [In English]

9. Bazarkhanova, G. The problem of labor productivity in Kazakhstan and ways to improve it. Bulletin, 2019, 4– 2(91), 140–144. [In English]

10. World Bank. Labor productivity in Kazakhstan: In search of ways to unlock the potential of dynamically developing enterprises. World Bank Blogs. 2021, May 28. Available at: — URL: https://blogs.worldbank.org/ru/europeandcentralasia/kazakhstans-productivity-quest-unleashing-financingdynamic-firms [In English] (accessed: 5.12.2024).

11. Hall R. E., & Jones C. I. Why do some countries produce so much more output per worker than others? The Quarterly Journal of Economics, 1999, 114 (1), Р. 83–116. https://doi.org/10.1162/003355399555954 [In English] (accessed: 5.12.2024).

12. Zhao X., Guo Y., Liu Z., & Xiu A. Boosting green recovery: The impact of green fiscal policy on green total factor productivity. Economic Change and Restructuring, 2023, 56(4), Р. 2601–2619. https://doi.org/10.1007/s10644-023-09516-6 [In English] (accessed: 5.12.2024).

13. Fedulova I., Voronkova O., Zhuravlev P., Gerasimova E., Glyzina M., & Alekhina N. Labor productivity and its role in the sustainable development of economy: On the example of a region. Entrepreneurship and Sustainability Issues, 2019, 7(2), Р. 1059–1073. https://doi.org/10.9770/jesi.2019.7.2(19) [In English] (accessed: 5.12.2024).

14. Radosteva M. V. On the question of labor productivity. Scientific Bulletins of the Belgorod State University Series Economics Computer Science, 2018, 45(2), Р. 268–272. https://doi.org/10.18413/2411-3808-2018-45-2-268-272 [In English] (accessed: 01.02.2025).

15. Pilat D. Competition, productivity and efficiency. OECD Publishing, 1996. Р. 125-134. [In English]

16. The Productivity Institute. Q3 2024: Productivity growth in the Euro Area is slowly recovering from the lows of 2023. The Productivity Institute. 2024, December 10.Available at: —URL: https://www.productivity.ac.uk/theproductivity-lab/q3-2024-productivity-growth-in-the-euro-area-is-slowly-recovering-from-the-lows-of-2023/ [In English] (accessed: 01.02.2025).