ТАШКЕНТ ҚАЛАСЫНДАҒЫ АҒАРТУ МЕКЕМЕЛЕРІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ҚЫЗМЕТІНІҢ ТАРИХНАМАСЫ

Мақалада Ташкент қаласындағы ағарту мекемелері және олардың атқарған қызметтері айқындалады. Сонымен қатар аталған ағарту мекемелерінің жұмысы, маңыздылығына қатысты жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары да, жарық көрген іргелі еңбектер де анықталып, талданады. Зерттеудің мақсаты кеңестік ағарту жүйесін қалыптастыру кезеңінде Ташкент қаласындағы білім беру мекемелерінің қалыптасуы мен жұмыс істеу процесін талдау, олардың функциялары мен қызмет ерекшеліктерін анықтау, сондай-ақ әлеуметтіксаяси қайта құрулар мен дәстүрлі оқыту нысандарының өзгеруін ескере отырып, білім беру саласын ұйымдастыру мен дамытудағы халық ағарту комиссариатының рөлін анықтау болып табылады. Қазан революциясынан кейін Ташкент қаласында зайырлы білім беру жүйесі белсенді түрде енгізіле бастаған болатын. Зайырлы білім жүйесінің енгізілуі барысында жергілікті ұлттың мүддесі мен қызығушылықтары ескерілмеген. Өйткені осыған дейін қызмет етіп келген мектеп-медреселер жаппай жабыла бастады. Мұндай оқу орындары діни білім беруге бағытталған деген болатын. Сондай-ақ орыс-түземдік мектептер де өз жұмысын тоқтатты. Олардың орнына зайырлы білім беру жүйесіне сай келетін жаңа үлгідегі мектептер ашыла бастады. Осы бағыттағы жұмыстардың жүйелі жүруіне жаңадан құрылған Халық ағарту комиссариатының маңызы өте жоғары болды. Халық ағарту комиссариаты білім беру мекемелерінің жұмысын қалыптастырып қана қоймай, олардың қызметінің белсенді жүруіне де жағдай жасады. Ол үшін де түрлі бағыттағы комиссариаттармен тығыз байланыстар орнатып, олардың жұмысын да бір мақсатқа жұмылдыра алды. Нәтижесінде жаңа оқу ғимараттарын салу, мектеп-интернат жұмыстарын іске қосу, оқулықтармен қамтамасыз ету, мектеп ғимараттарының материалдық-техникалық тұрғыдан қолдау жұмыстары белсенді жүрді. Осы мәселелердің зерттелу тарихнамасына баға беріледі.

1. Абдуллаев Й. Эски мактабда хат савод ўргатиш. – Тошкент: Ўрта ва олий мактаб, 1960. – 151 б.

2. Алимов И. Ликвидация имущества фонда в Узбекистане (1917-1929 гг.). – Ташкент. 2009. – 254 с.

3. Шодмонова С. История Туркестана в зеркале прессы (1980-1917). – Ташкент 2011. – 200 с.

4. Хамидова А.А. Очерки по истории комсомола в Центральной Азии. Ташкент, 1966. – 166 с.

5. Культурное строительство в Казахстане. Сборник документов и материалов (1918-1932). – Т1. – Алма-Ата, 1965. – 239 с.

6. Народное просвещение КазССР. Сборник документов и материалов (1917–1939). – Алма-Ата, 1957. – 237 с.

7. Мирошниченко В.В. Основные этапы развития национального образования в советский период // Актуальные задачи педагогики. – 2013. – 194 с.

8. Сумарокова О.Л. Туркестанская учительская семинария. Научное периодическое издание «Ceteris paribus». – 2015. – №2. – С. 19-21.

9. Халилова З.Э. История реформирования мусульманского образования в имперском Туркестане: проблемы подготовки национальных учебников и педагогики //Minbar. Islamic Studies. 2022. – Вып. 15. – № 3. – С. 653–670.

10. Лыкошин Н. Еще о книгах туземцев. // Туркестанские Ведомости. 1901 г. – С. 23-25.

11. Иноятов Х.П. Победа Советской власти в Туркестане. – М.: Мысль, 1978. – 363 с.

12. Закирова М.Х. Образ имперской России в просветительской политике Туркестанского края на рубеже XIX–XX вв. (на примере деятельности туркестанского отдела русского географического общества) // Россия и современный мир. – 2021. – №2. –С. 52-70.

13. Давыдов Г.К. О высших учебных заведениях в Ташкенте (Туркестанский политехникум) // Известия ТО РГО. –1917. – Т. 13. – Вып. 1. – С. 5–9.

14. Алимова Д. Жадидчилик феномени. – Тошкент: Академнашр, 2022. – 272 б.

15. Динашева Л.С., Жахангир Ю. ХІХ ғ. екінші жартысында Түркістан өлкесіндегі білім беру жүйесі (жетісу және сырдария облыстары материалдары бойынша) // Вестник государственного университета имени Шакарима города Семей. – 2017. Вып. 78. – № 2. – С. 57-62.

16. Котюкова Т.В. «Мусульманская школа и как с ней бороться»: имперский опыт в Туркестане в начале ХХ в. // ЭНОЖ «История». – 2014. –№ 4 (27). – С. 34-39.