ОСМАН ИМПЕРИЯСЫНЫҢ «АЛТЫН ҒАСЫРЫ»: ТАРИХИ-МӘДЕНИ ЖӘНЕ САЯСИ СИПАТТАМАСЫ

Мақалада XVІ ғасырда Еуразия құрлығында қуатты империяға айналып, өз территориясын әскери жорықтар мен дипломатиялық байланыстар барысында нығайтқан Осман империясының тарихи-саяси сипаттамасы ұсынылады. Империя XVI ғасырда Сүлеймен І билігі кезінде саяси-экономикалық, мәдени жағынан шарықтау шегіне дейін жетіп, «алтын ғасыр» кезеңіне айналды. Бұл билеушінің кезінде империя әлемдік өркениет тарихына ықпал еткен әрі құқықтық жүйесі қалыптасқан мемлекеттің бірі ретінде танылды. 1520-1566 жылдары Сүлеймен І тұсында империя тек әскери теңіз күшінің қуаттылығы жағынан ғана емес, құқықтық реформалары, мәдени-сәулет саласындағы жетістіктерімен танымал болды. Зерттеудің мақсатыСүлеймен I кезінде Осман империясының саяси, құқықтық және мәдени дамуын жан-жақты талдау, оның «алтын ғасырының» мәні мен мазмұнын анықтау, сондай-ақ тарихи-салыстырмалы және жүйелік тәсілдер негізінде Осман империясының әлемдік өркениеттің саяси тұрақтылығын, құқықтық жүйесі мен мәдени мұрасын қалыптастыруға қосқан үлесін анықтау. Мақаланың ғылыми мәнін ашуда тарихи-салыстырмалы, жүйелі талдау әдістері қолданылып, заманауи ғылыми әдебиеттер негізінде ғылыми тұжырымдар жасалады. Осы бағыттағы зерттеушілердің еңбектеріне сүйене отырып, Осман империясының «алтын ғасыр» ұғымының мәні ашылып, ғылыми-педагогикалық әдебиеттегі тарихи кезеңнің саяси тұрақтылығы мен мәдени серпіліске қосқан үлесі жан-жақты талданады. Зерттеу барысында тарихи-салыстырмалы және жүйелі талдау әдістері қолданылып, алғашқы деректер мен заманауи ғылыми әдебиеттер негізінде ғылыми тұжырымдар жасалады. Мақала Осман империясының өркендеу кезеңіндегі саяси билік, мәдени өмір және әлеуметтік құрылым арасындағы өзара байланыстарды жан-жақты ашып көрсетуге бағытталған.

1. Alderson A.D. (1956) The Structure of the Ottoman Dynasty. – Oxford: Clarendon Press. 252р.

2. Гибб Е.В. История Османской поэзии. – Т. 4. – Лондон: Luzac & Co, 1900-1908. – Т. 1. – 492 с.

3. Кёпрюлю В.Ф. История турецкой литературы. – Стамбул: Kitapyur-du, 1933. – 446 с.

4. Бибина Й. История турецкой литературы. От зарождения до Танзимата. – София: Академическое издво им. Марина Дринова, 2000. – 256 с.

5. Жилина А.И. Внешняя политика османского султаната в правление падишаха Сулеймана I Кануни // Вестник Таганрогского государственного педагогического института. – № 1. – 2016. – С. 251-258.

6. Йылмаз М. Турция. Полная история страны. ‒ М.: АСТ, 2021. ‒ 288 с.

7. Кича М.В. Стамбул: перекресток эпох, религий и культур. – М.: Эксмо, 2022. – 432 с.

8. Османского государства и общества / под ред. Э. Ихсаноглу. – М.: Восточная литература, 2006. – С. 107-2016.

9. Михаил А. Тень Бога. Султан Селим. Владыка османов и творец современности = God’s Shadow. – М.: Бомбора, 2025. – 560 с.

10. Абидулин А.М., Козуб Е.А. Визирь, имевший власть султана: Паргалы Ибрагим-паша // Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки». – №4. – 2020. – С. 321-331.

11. Крачковский И.Ю. Морская география в XV–XVI вв. у Арабов и Турок. – М.: Академия Наук СССР, 1954. – 354 с.

12. Петросян И.Е. Янычары в Османской империи. Государство и войны (XV – начало XVII в.). – М.: Наука, 2019. – 604 с.

13. Ипширли М. Организация Османской империи. История Османского государства, общества и цивилизации: монография. – Т. 1. – М.: Восточная литература, 2006 – 367 с.

14. Панченко К.А. Османская модель империи: некоторые размышления // Исторический вестник. – Т. 29. – 2019. – С. 18-37.

15. Ягджы Д. Великолепный султан Великолепного века: героизм султана Сулеймана Кануни в касыдах Османской эпохи / перевод с турецкого С.В. Дингилиши // Уральское востоковедение: международный альманах. – Екатеринбург: изд-во Урал. ун-та, 2013. – Вып. 5. – С. 98-103.

16. Хитцель Ф. Османская империя / Ф. Хитцель. – М.: Вече, 2006. – 384 с.

17. Вартаньян Э.Г. Начало расцвета и золотой век художественной литературы Турции: к истории вопроса о культуре стран мусульманского Востока // Исламоведение. – №1. – 2020. – С. 82-94.

18. Исламская тематика в творчестве турецких поэтов Средневековья: хрестоматия. – Казань: Изд-вo Казанского университета, 2014. – 119 с.

19. Goodwin J. (2003) Lords of the Horizons. A History of the Ottoman Empire. New York: St. Martin's Press. 368 р.