Айсара Серіккызы - PhD, ассоциированный профессор,
г.Алматы, 050060
Aisara Serikkyzy - PhD associate professor,
Almaty
Әсем Бақтымбет - кандидат экономических наук, доцент,
г.Астана, 010000
Asem Baktymbet - candidate of economic sciences, associate professor,
Astana
Сауле Бақтымбет – кандидат экономических наук, ассоциированный профессор,
г.Алматы, 070004
Saule Baktymbet - candidate of economic sciences, associate professor,
Almaty
Аделия Ахметова – бакалавр,
г.Алматы, 050060
Adeliya Akhmetova- bachelor's,
Almaty
В условиях цифровой трансформации экономики повышение эффективности использования человеческого капитала становится одним из ключевых факторов роста производительности труда и обеспечения устойчивого социально-экономического развития. Статья посвящена исследованию влияния человеческого капитала на совокупную факторную производительность (TFP) и структурного несоответствия между спросом и предложением рабочей силы в экономике Республики Казахстан. Объектом исследования является рынок труда Казахстана, предметом – взаимосвязь между качеством человеческого капитала, производительностью, инвестиционной эффективностью и структурными диспропорциями занятости в отраслевом и региональном разрезах. Цель исследования заключается в комплексной оценке влияния человеческого капитала на совокупную факторную производительность, выявлении масштабов и факторов кадрового разрыва на рынке труда. Методологическую основу исследования составили расширенная производственная функция Кобба–Дугласа, декомпозиция Солоу, модели коинтеграции и коррекции ошибок (ECM), а также панельный анализ отраслевых и региональных данных Республики Казахстан за 2010–2025 гг. Полученные результаты свидетельствуют о существенной неоднородности влияния инвестиций на совокупную факторную производительность в различных секторах экономики. Установлено, что в большинстве несырьевых отраслей инвестиции не обеспечивают статистически значимого роста TFP, тогда как в обрабатывающей промышленности выявлена отрицательная долгосрочная зависимость между инвестициями и производительностью. Региональный анализ показал значительную дифференциацию уровня безработицы в зависимости от уровня образования. Полученные результаты подтверждают, что повышение эффективности инвестиционной модели экономического роста требует опережающего развития человеческого капитала и совершенствования системы подготовки кадров. Полученные результаты расширяют методические основы оценки влияния человеческого капитала на производительность и кадровый разрыв и имеют практическое значение для разработки государственной политики, направленной на повышение эффективности использования человеческого капитала, совершенствование системы технического и профессионального образования и развитие региональных рынков труда.
Экономиканың цифрлық трансформациясы жағдайында адами капиталды пайдалану тиімділігін арттыру еңбек өнімділігінің өсуінің және орнықты әлеуметтік-экономикалық дамуды қамтамасыз етудің негізгі факторларының біріне айналады. Мақала адам капиталының жиынтық факторлық өнімділікке (TFP) әсерін және Қазақстан Республикасының экономикасындағы жұмыс күшіне сұраныс пен ұсыныс арасындағы құрылымдық сәйкессіздікті зерттеуге арналған. Зерттеу объектісі Қазақстанның еңбек нарығы, пәні – адами капиталдың сапасы, өнімділік, инвестициялық тиімділік және салалық және өңірлік бөліністердегі Жұмыспен қамтудың құрылымдық теңгерімсіздігі арасындағы өзара байланыс болып табылады. Зерттеудің мақсаты-адами капиталдың жиынтық факторлық өнімділікке әсерін кешенді бағалау, еңбек нарығындағы Кадрлық алшақтықтың ауқымы мен факторларын анықтау. Зерттеудің әдіснамалық негізін Кобб–Дугластың кеңейтілген өндірістік функциясы, Солоудың ыдырауы, коинтеграция және қателерді түзету модельдері (ECM), сондай-ақ 2010-2025 жылдардағы Қазақстан Республикасының салалық және өңірлік деректерін панельдік талдау құрады. Шикізаттық емес салалардың көпшілігінде Инвестициялар TFP статистикалық маңызды өсуін қамтамасыз етпейтіні анықталды, ал өңдеу өнеркәсібінде инвестициялар мен өнімділік арасындағы теріс ұзақ мерзімді тәуелділік анықталды. Аймақтық талдау жұмыссыздық деңгейінің білім деңгейіне байланысты айтарлықтай дифференциациясын көрсетті. Нәтижелер экономикалық өсудің инвестициялық моделінің тиімділігін арттыру адами капиталды озық дамытуды және кадрларды даярлау жүйесін жетілдіруді талап ететіндігін растайды. Алынған нәтижелер адами капиталдың өнімділік пен кадрлық алшақтыққа әсерін бағалаудың әдістемелік негіздерін кеңейтеді және адами капиталды пайдалану тиімділігін арттыруға, техникалық және кәсіптік білім беру жүйесін жетілдіруге және өңірлік еңбек нарықтарын дамытуға бағытталған мемлекеттік саясатты әзірлеу үшін практикалық маңызға ие.
The authors declare that there are no conflicts of interest present.